OZAN ÖMER KADÜKER – Üniversiteden yeni mezunlar iş başvurusu yaparken birinci pürüzle karşılaşıyor: Yapay zekâ. Şirketlerin Aday Takip Sistemleri (ATS), iş müracaatlarında özgeçmişleri tarıyor ve adayları muhakkak kriterlere nazaran eliyor. Business Research Insights’ın raporuna nazaran, 500’den fazla çalışanı olan işletmelerin yüzde 78’inden fazlasının işe alım süreçlerinde bu usul yapay zekâ sistemleri kullanılıyor. Birçok adayın özgeçmişi, bir insan tarafından görülmeden sistem dışı kalabiliyor. Bazıları özgeçmiş formatından bile kıymetlendirme dışı bırakılabiliyor.
‘ÇOK RİSKLİ BİR SİSTEM’
AB’nin ‘AI Act’ düzenlemesine nazaran insan kaynaklarında (İK) yapay zekâ uygulamalarının ‘yüksek riskli’ sayıldığına dikkat çeken Prof. Dr. Müge Klein “Bu sistemler nedeniyle pek çok aday insan gözü görmeden elenir. Üstelik bu eleme bazen son derece teknik münasebetlere dayanabilir. Bir CV’nin formatı bile belirleyici olabilir. Evvelden adaylar, içerik kadar görsel etkiyi de önemseyen, insan kaynakları uzmanlarının dikkatini çekecek özgeçmişler hazırlardı. Bugün ise tablo farklı: Adaylar, YZ’nin tarayabileceği formatlarda, YZ’nin aradığını düşündükleri anahtar sözleri içeren özgeçmişler hazırlamaya çalışıyor” dedi.
‘ÖN YARGILI DAVRANIYOR’
Algoritmik ön yargıya dikkat çeken Klein “Cinsiyet, etnik köken, yaş üzere toplumsal ön yargılar algoritmalara sızabilir. Örneğin Amazon’un işe alım algoritması bayan adayları dezavantajlı pozisyona düşürdüğü için kapatıldı. İkinci sorun ise yanlışlı sınıflandırma. Görüntü mülakatlarında kullanılan yüz tanıma ve ses tahlili teknolojileri, engelli bireyler yahut azınlık kümeleri kelam konusu olduğunda önemli yanılgı oranlarına ulaşabiliyor. Kekemelik yaşayan, son derece uzman bir adayın YZ sistemi tarafından ‘anlaşılamadığı’ için elenmesi buna örnektir” diye konuştu. Klein, insan kontrolüyle bütünleşik hibrit bir model kullanılmasının, adaleti ve şeffaflığı sağlamak açısından değer taşıdığını aktardı.
‘UYGUN ADAYI KAÇIRABİLİR’
Kariyer Danışmanı Seray Çırak “Teoride çok mantıklı görünse de sahne ardında hem adaylar için eşitsizlik hem de şirket için daha uygun olabilecek adayın kaçırılması riskleri var. Örneğin, şu an Türkiye’nin en büyük şirketlerinden birinin İK müdürü lisans derecesini okul öncesi öğretmenliği kısmından almış. Bugün çok başarılı bulduğumuz bu kişi ATS varken müracaatta bulunmuş olsa, kısmından ötürü direkt filtreden elenecekti ve özgeçmişine bakılmayacaktı bile” dedi.
CV FORMATI BİLE ÖNEMLİ
Adayın özgeçmişinin dizaynından, kullanılan cümlelere kadar her şey yapay zekânın seçiminde değerli. Seray Çırak adaylara şu tekliflerde bulundu:
“CV’yi çift sütun değil tek sütun hazırlamak, ilana özel CV hazırlamak, ilanda geçen tabirleri kullanmak ve özgün olmak ismine genel başlıklar olan ‘eğitim, deneyim’ gibisi başlıkları değiştirmeden kullanmak kıymetli. ATS’nin filtre ve ahenk odaklı çalıştığı göz önünde bulundurulmalı.”
