Orta Doğu’daki ateş çemberi ve misillemeler Körfez sermayesini inançlı yeni liman aramaya yöneltiyor. Bölgede fon büyüklüğü 4 trilyon dolara ulaşırken, bilhassa son yıllarda 182 ülkeden gayrimenkul yatırımı ve sermaye çeken Dubai’deki birtakım yatırımcılar ofislerini taşımak için alternatif rota aramaya başladı. Misillemelerle havalimanlarının da gaye alındığı Dubai’ye birinci füzeler düştüğünde İstanbul’da ofis arayışları için telefonların çalmaya başladığını belirten kesim temsilcileri, “Bölgedeki istikrarsızlık, sermayeyi inançlı yakın coğrafyalara kaydırıyor” dedi. Orta Doğu’daki savaşın tesirleri ve ofis piyasasındaki gelişmeleri kesim temsilcileri Dünya’ya kıymetlendirdi.
‘SAVAŞ UZARSA KAÇINILMAZ’
Dünya’dan Hamide Hangül’ün haberine nazaran, savaşın ne kadar süreceğinin ve nasıl güvenlik ortamı oluşacağının şimdi bilinmeyen olduğuma işaret eden Sevent Şirketler Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Furkan Bayoğlu, “Herkes durdu, bekliyor, fakat şunu rahatlıkla söyleyebiliriz, bölgenin ivmesi zayıflıyor” dedi. Savaşın başlamasıyla Dubai’de konut satışı süreç hacminin 7,55 milyar dolardan 5,61 milyar dolara gerilediğine işaret eden Bayoğlu, “Fiyatlara şimdi yansımamış olsa da savaş uzarsa bunun da kaçınılmaz olacağı bedellendiriliyor. Yıllardır inançlı yatırım merkezi olarak sunulan Körfez şehirlerinin cazibesi önemli biçimde sarsıldı ve bu algının kısa vadede toparlanması kolay görünmüyor” diye konuştu.
Yatırımcı tarafından “bekle-gör”ün hakim olduğuna işaret eden Bayoğlu, “Özellikle ofis segmentinde merkez ofis kararlarını erteleyen ya da alternatif lokasyonlara yönelen şirketlerin sayısı artıyor. Körfez ülkelerinin ulusal varlık fonları yaklaşık 4 trilyon dolar büyüklüğünde, bunun küçük bir dilimi bile taraf değiştirse devasa hareket manasına gelir” dedi.
Savaşın nedeniyle yeni ofis yatırımlarının Türkiye’ye kaymasının kelam konusu olup olmadığı sorusuna Bayoğlu, şöyle karşılık verdi: “Kayma sinyalleri gözlenebiliyor. Dubai’ye birinci füze düştüğünde telefonlar çalmaya başladı. Bölgesel istikrarsızlık, sermayeyi “riskli uzak coğrafyalardan” “güvenli yakın coğrafyalara” kaydırıyor. Türkiye, güç koridoru, lojistik merkez ve inançlı bir yatırım platformu olarak öne çıkıyor.”
‘ELİMİZDE ÇOK BÜYÜK İFM FIRSATI VAR’
Alkaş & HAN Spaces Yönetim Kurulu Lideri Avi Alkaş, bölgedeki jeopolitik gelişmelerin de ışığında İstanbul ofis pazarına talebin artmasını beklediğini lisana getirerek, şöyle devam etti: “Ancak o bölgeden İstanbul’a ofis müracaatları, hemen sonraki güne olacak bir şey değil. Bizim elimizde çok büyük bir İstanbul Finans Merkezi fırsatı var.
Bunu çok yeterli değerlendirmemiz lazım. Buna kesimin de hazırlıklı olması, konut ve konaklamayla da dengelenmesi lazım ki beşerler gelip burada çalışmaya başlasınlar.” İç piyasada ofis konusuna da değinen Avi Alkaş, ofis kiralarında şu anda 40-50 dolar seviyesinin tekrar duyulmaya başladığını, servis masraflarıyla de işletme maliyetinin 80-90 dolarlara çıktığını, piyasanın şu anda bir istikrar arayışında olduğunu söyledi.
Dubai’deki İnşaat Gecikme Tahlili ve Uyuşmazlık Danışmanı İrem Aksay, Orta Doğu’daki savaşın şirketleri, Körfez’i büsbütün terk etmeye değil lakin, yine dengelemeye zorladığını söyledi. Artan risk algısına işaret eden Aksay, “Bu da bilhassa İstanbul üzere kentleri tekrar gündeme getiriyor. Türkiye, hem coğrafik pozisyonu, hem de Avrupa–Orta Doğu ortasında köprü olması sayesinde birtakım şirketler için operasyonel çeşitlendirme açısından manalı bir alternatif haline geliyor. Fakat bu kayış yalnızca Türkiye’ye değil. Afrika da giderek güçlü alternatif olarak öne çıkıyor.”
‘KİRA ARTIŞ SURATI YAVAŞLADI’
Türkiye’deki ticari gayrimenkul piyasasını da kıymetlendiren Furkan Bayoğlu, bu devirde en fazla Levent, Ataşehir ve Kozyatağı lokasyonlarının talep gördüğünü belirterek, “Bu bölgelerin ortak özelliği metro ve metrobüs üzere ana ulaşım çizgilerine direkt erişim sunmaları” dedi. Kiralara da değinen Bayoğlu, “Ofis piyasasında kira artış suratı katiyen yavaşladı. Firmalar hem artan işletme maliyetleri hem de hibrit çalışma modelinin kalıcılaşmasıyla, genel olarak küçülüyor. Daha evvel bin metrekarede faaliyet gösteren firmalar bugün 600-700 metrekarelik alanlara geçiyor. Bu, yaklaşık yüzde 25’lik bir küçülme manasına geliyor” değerlendirmesi yaptı.
İSTANBUL DA LOKASYONLAR ARASINDA
Uluslararası gayrimenkul uzmanı ve Parcel Estates üst yöneticisi Özden Çimen de piyasada şimdi panik satışının olmadığını söyledi. Çimen, Dubai’nin cazibesini kaybetmediğini lakin milletlerarası yatırımcıların coğrafik çeşitlendirme yaptığını kaydederek, “Yatırımcılar son devirde Londra, Lizbon, İstanbul, Miami ve Barcelona üzere farklı lokasyonları da ek portföy destinasyonu olarak kıymetlendiriyor. Bunu risk dağıtma stratejisi olarak görebiliriz. Dubai’nin yabancılara mülkiyet, oturum ve finansman imkanları hala rakiplerine nazaran avantajlı” dedi.
ALTERNATİF 3 ROTA
Uluslararası gayrimenkul uzmanı ve Level Immigration & Properties üst yöneticisi Haitham Ahmet Alamarioğlu, Dubai’nin cazibesini kısmen kaybettiğini, lakin ani bir kaçış olmadığını belirterek, şöyle devam etti: “Yatırımcılar artık, ‘bu pazardan çıkmam gerekirse ve sermayem burada sıkışıp kalırsa B planım ne?’ üzere sorular soruyor. Dubai’ye alternatif olarak milletlerarası gayrimenkul yatırımcısı açısından 3 rota öne çıkıyor. Bunlar Türkiye, Yunanistan ve Panama.”
