Kahramanmaraş’ta yaşanan trajik okul saldırısının akabinde ortaya atılan bir ayrıntı, toplumsal medyada süratle yayıldı:
Soruşturma kapsamında kimi şüphelilerin eşyaları ortasında “Kara Güneş” sembolünün bulunduğu argümanı…
Bunun çabucak akabinde ise neredeyse otomatik bir yorum geldi: “Bu Nazi sembolü.”
Peki sahiden bu kadar kolay mi?
Bir sembolü gördüğümüz anda onu tek ideolojiye bağlamak ne kadar hakikat?
SEMBOLÜN KÖKENİ
“Kara Güneş” bugün en çok Nazi Almanyası ile ilişkilendiriliyor. Bunun nedeni, bu sembolün bilhassa Nazi devrinde birtakım SS etraflarında (ss ne yazarsın) kullanılmış olması…
En bilinen “Kara Güneş” formu, Almanya’daki Wewelsburg Şatosu’nda yer alan, merkezden dışarıya yanlışsız yayılan iç içe geçmiş on iki koldan oluşan dairesel motifle temaslı.
Bu desen, Nazi periyodunda bilhassa Heinrich Himmler ve SS etrafında, kelamda “Aryan” kökenlere dayandırılan mistik ve ezoterik arayışların kesimi olarak yorumlandı.
Fakat burada kıymetli bir detay var:
Bugün “Kara Güneş” dediğimiz bu özel hal, yani ortada dairesel bir form ve etrafında güneş ışınları üzere yayılan çizgiler, aslında antik çağlardan motamot gelen sembol değil! Yani bu işaret, geçmişten olduğu üzere alınmış miras değil. Daha çok çağdaş devirde, eski sembollerden esinlenerek yine oluşturulmuş bir yorum sadece…
ARYAN SORUNU NEDİR
İşin bir öbür boyutu da “Aryan” problemi.
Günümüzde sıkça duyduğumuz “Aryan ırkı” sözü, aslında tarihî olarak hakikat tarif değil…
“Aryan” sözü başlangıçta bir ırkı değil, Hint-İran lisanlarını konuşan toplulukları söz eden bir lisan terimi…
Ancak 19’uncu ve 20’inci yüzyılda Avrupa’da birtakım nasyonel sağcı ideolojiler bu kavramı değiştirerek, onu “üstün ırk” fikrine dönüştürdü.
Bu dönüşüm sırasında da eski kültürlerde bulunan birtakım semboller -özellikle güneş ve ışık motifleri- alınıp Nazi ideolojisine bağlandı. Yani sembollerin manası tarih içinde değil, çağdaş devirde tekrar şekillendi…
ASIL MANASI NEYDİ
Aslında güneş sembolü çok daha eski ve üniversal mana taşıyordu.
Orta Asya’dan Hindistan’a, İskandinavya’dan Anadolu’ya kadar birçok kültürde güneş; ömrü, sürekliliği ve sistemi temsil eder.
Bu yüzden çark, daire ya da ışın formundaki motifler dünyanın pek çok yerinde karşımıza çıkıyor. Bu cins halleri tek başına görüp direkt “şu ideolojiye aittir” demek, bu geniş tarihî art planı göz arkası etmek manasına gelir…
Bu noktada istikrarlı bakış açısına muhtaçlık var.
“Kara Güneş” sembolü çağdaş periyotta Nazi ideolojisi ile ilişkilendirildi ve bu irtibat inkâr edilemez. Ancak bu sembolü sadece bu bağlama indirgemek de eksik bir yorum olur.
Çünkü sembollerin manası sabit değildir, vakitle değişir, farklı bağlamlarda tekrar kullanılır…
Sonuç olarak, Kahramanmaraş’taki olay üzerinden gündeme gelen bu sembol bize şunu hatırlatmalı:
Sosyal medyada sirkülasyona giren semboller, birçok vakit tarihî ve ideolojik manaları bilinmeden, bilhassa ergenler tarafından kimlik ve dikkat çekme aracı olarak benimsenebiliyor…
Oysa, bir sembolü anlamak için onu yalnızca bugünün gözlüğüyle değil, tarihî bağlamı içinde kıymetlendirmek gerek. Aksi halde, karmaşık bir geçmişi tek cümlelik etiketlere indirgemiş oluruz…
Faik Alkan
