Marmara Denizi’nde, alışılmış hayat alanlarının dışında midye halatlarına tutunarak çoğalan bebek pinaların, Akdeniz’de yaşanan yok olma tehlikesinin akabinde yeni habitatlarda ortaya çıkması bilim insanlarını umutlandırdı.
Akdeniz’e mahsus, uzunluğu 120 santimetreye ulaşabilen ve 50 yıl yaşayabilen pina, dünyanın en büyük iki kabuklu canlısından biri olarak biliniyor.
Pina popülasyonu, 2016-2019 ortasında tek hücreli bir parazitin tesiriyle Çanakkale Boğazı’ndan Cebelitarık’a kadar uzanan geniş coğrafyada büyük ölçüde azalarak yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı.
Bu süreçte Marmara Denizi’nde sağlıklı formda varlığını sürdüren pinalar ise bilim insanlarınca yakın takibine alındı.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü ile Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi işbirliğinde yürütülen PİNA-İZ projesi kapsamında cinsin dağılımı ve sıhhat durumu izlenmeye başlandı.
Saha çalışmalarının akabinde gelen ihbarlar ise araştırma grubunu şaşırtan yeni bir tabloyu ortaya çıkardı.
Erdek’teki bir midye çiftliğinden gelen manzaralar üzerine bölgeye giden bilim insanları, üretim halatlarına ağır formda tutunmuş bebek pinalarla karşılaştı.
Henüz birkaç santimetre boyundayken halatlara yerleşen pinaların kısa müddette büyüdüğü, 7 ile 16 santimetreye ulaşarak sağlıklı formda hayatını sürdürdüğü tespit edildi. Yapılan dalışlarda meyyit pinalara rastlanmaması dikkati çekti.
Bu durum, Akdeniz’de neredeyse büsbütün yok olan tıp için Marmara Denizi’nin kritik bir hayat alanı haline gelmeye başladığını gösterdi. Avrupa ve Kuzey Afrika kıyılarındaki birçok ülke, Marmara’dan taşınan pina larvalarını yakalayabilmek için ağır gayret harcarken, Marmara’daki doğal çoğalma süreci bilim insanları tarafından “çok kıymetli” olarak değerlendirildi.
İzleme çalışmalarında yer alan Piri Reis Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Sarı ve Erdek Dalış Kulübü Eğitmeni Osman Benli, AA takımı ile Erdek’te pinaların midye üretim halatlarına tutunduğu alanda dalış yaparak, incelemelerde bulundu. AA muhabiri su altından anons çekerek, alandaki durumu aktardı.
“Midye halatlarına tutunup büyümüşler”
AA muhabirine açıklama yapan Prof. Dr. Sarı, yürüttükleri PİNA-İZ projesi kapsamında evvel Marmara Denizi’nde pinaların dağılım haritasını çıkardıklarını, yeni iştirakler ile sıhhat durumlarını izlemeye aldıklarını söyledi.
Sarı, “PİNA-İZ projesini duyurduktan sonra midye çiftliklerinden, sağdan soldan ‘Hocam bizim çiftlikte pina var.’, ‘Midye halatlarının üstüne tutundu.’ formunda haberler gelmeye başladı. Çok değişik geldi bize. Sonra manzaralar attılar. Gelip baktığımızda çok şaşırdık. Zira çok ağır formda bebek pinalar, daha küçücükken gelmişler ve midye halatlarına tutunup, orada büyümüşler. Halatların üstünde çok fazla bebek pinaya rastladık, bu bizi çok heyecanlandırdı.” diye konuştu.
Yaptıkları su altı dalışında kimilerinin 7, kimilerinin 16 santime ulaştığını ve pek sağlıklı olduklarını tespit ettiklerini aktaran Sarı, hiç vefata rastlamadıklarını lisana getirdi.
“Bu imgeler bizim açımızdan çok kıymetli ve kıymetli”
Prof. Dr. Sarı, 2016-2019 yılları ortasında Akdeniz’deki bütün pinaların öldüğünü belirterek, şöyle devam etti:
“Fransa, İtalya, İspanya, Fas, Tunus, Slovenya üzere ülkeler Marmara’dan akıntılarla o tarafa giden pinaları yakalamaya çalışıyor. Bizim burada midye halatlarımıza tutunan pinaları onlar çok büyük bütçeler ve ağır işçilikle yakalamaya çalışıyorlar, hasebiyle bu imajlar bizim açımızdan çok değerli ve değerli. Midye çiftliklerinde bulunan bu pinaların hasat esnasında tabana tutundukları ipçikleri kopartmadan dikkatlice alıp, çiftliğe yakın uygun habitatlara bilim insanlarının rehberliğinde taşınması lazım. Bu türlü yaparsak sağlıklı formda yaşamaya devam eden pinaları geliştirmiş, korumuş oluruz.”
Sarı, bu bilgiler ışığında projenin devamı kapsamında hem bu çiftlikte hem de başkalarında takibe devam edeceklerini ve yapacakları raporlamanın akabinde uygun prosedür belirlenerek, pinaların uygun alanlara taşınmasını Bakanlığa tavsiye edeceklerini kaydetti.
Midyelerin hasat vaktinde pinalara ziyan vermemek için çok hassas bir çalışma yürütülmesi gerektiğini aktaran Sarı, midye hasadından evvel bu çiftlikteki pinaları alarak Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü altında Marmara Denizi ve Adalar Özel Etraf Müdafaa Bölgesi Daire Başkanlığının vereceği resmi müsaadeyle uygun alanlara taşıyacaklarını söyledi.
Midye çiftliklerine hasat öncesi denetim çağrısı
Prof. Dr. Sarı, pinaların korunmasının Marmara Denizi için kritik kıymet taşıdığını vurgulayarak, şunları kaydetti:
“Dünyadaki son sığınağı olan Marmara Denizi’nde pinanın sağlıklı ömrüne devam ettiğinin en hoş delillerinden bir tanesi bizim açımızdan. Şayet biz Marmara’yı kirletmezsek, korursak, Marmara ekosistemini güçlendirirsek, güzelleştirirsek, pinalar çoğalacak. Burada çoğalan pinalar, toplu vefata neden olan hastalıklara yenildikten sonra inanın bütün Akdeniz’e yayılacak. Buradaki pina larvaları bütün Ege’ye, Akdeniz’e yayılacak. Onun için Marmara, temelinde bütün dünyanın göz bebeği, son sığınağı ve umudu, bunu muhafazamız lazım. Marmara’nın umudu pina, zira müsilajla boğuşuyor, arıtmadan denize boca ettiğimiz suları pina temizliyor, öbür taraftan da diyoruz ki Akdeniz’in umudu da Marmara zira pinalar burada yaşama tutundular. Buradan bütün Akdeniz’e yayılma potansiyeli var.”
Sarı, Marmara Denizi’nde 50’nin üzerinde midye çiftliği olduğunu belirterek, “Bunların varsayım ediyorum ki az ya da çok hepsinde pinalar var. Midye çiftliği sahiplerine sesleniyorum. Hasat esnasında halatlarınızı denetim edin, şayet pina varsa, dikkatli formda iplikleriyle toplayın, ipliklerini kopartmadan yakında uygun bir alana transfer edin. Nasıl transfer edecekleri konusunda direkt bana, benim grubumdaki arkadaşlarıma ulaşabilirler.” tabirlerini kullandı.
