HABER MERKEZİ- Toplanan atıklardan 54 milyon hanenin 1 yıllık elektrik muhtaçlığına muadil 270 milyar kilovatsaat güç tasarrufu, İstanbul’un 2 yıllık su tüketimine muadil 2 trilyon litre su tasarrufu, Türkiye’deki tüm araçların 1 yıllık yakıt tüketiminden daha fazlasına muadil 60 milyar litre petrol tasarrufu edildi.
90 MİLYON TON ATIK İKTİSADA KAZANDIRILDI
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi, Birleşmiş Milletler (BM) Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Lideri Emine Erdoğan’ın himayelerinde Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 2017’de başlatılan “Sıfır Atık Projesi” kapsamında bugüne kadar 90 milyon ton atık dönüştürülerek iktisada geri kazandırıldı.
Edinilen bilgilere nazaran, Emine Erdoğan’ın himayelerinde, Bakanlıkça 2017’de başlatılan “Sıfır Atık Projesi”, sürdürülebilir kalkınma prensipleri çerçevesinde atıkları denetim altına alma, gelecek jenerasyonlara pak ve yaşanabilir dünya bırakma maksadını taşıyor.
KÜRESEL BİR ETRAF HAREKETİNE DÖNÜŞTÜ
Proje, BM nezdinde kabul gören global bir etraf hareketine dönüştü. BM Genel Heyeti’nde, 14 Aralık 2022’de Türkiye’nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin de ortak sunucu olduğu oylamada 30 Mart, “Uluslararası Sıfır Atık Günü” ilan olarak kabul edildi.
Geçen yıl 30 Mart Memleketler arası Sıfır Atık Günü’nde “Yeterince Var” sloganı ile farkındalık oluşturuldu. 81 vilayette ve yurt dışı temsilciliklerde “Moda ve Dokumacılıkta Sıfır Atığa Doğru” teması kapsamında geri dönüşüm ve sürdürülebilir moda uygulamaları ile ilgili etkinlikler düzenledi.
Bu yıl ise BM’deki Milletlerarası Sıfır Atık Günü etkinliklerinde ana başlıkları besin israfı, Türkiye’nin COP31 Başkanlığı ve konut sahipliği süreci olacak.
Bu kapsamda, BM New York Genel Merkezi başta olmak üzere BM Cenevre Daimi Temsilciliği, BM Nairobi Daimi Temsilciliği, UNESCO Daimi Temsilciliği, BM Daimi Temsilciliği, OECD Paris Daimi Temsilciliği, Brüksel Daimi Temsilciliği, FAO Roma Büyükelçiliği, UNODC Daimi Temsilciliği, Kosova Daimi Temsilciliği , Berlin Dai Temsilciliği, Brezilya Daimi Temsilciliği, Londra Daimi Temsilciliği, Bakü Daimi Temsilciliği, Viyana Daimi Temsilciliği ve Gaboron Büyükelçiliği’ndeki etkinliklerde 30 Mart Memleketler arası Sıfır Atık Günü kutlanacak.
Öte yandan Türkiye, projenin başlangıcından bu yana Sıfır Atık Hareketi ile etraftan güce, sera gazı salınımından depolama alanına kadar pek çok alanda tasarruf sağlayıp hem iktisada hem de geleceğe yatırım yaptı.
Bu kapsamda, bugüne kadar 217 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık İdare Sistemine geçildi. 2017’de yüzde 13 olan geri kazanım oranını her yıl arttırarak 2024’te yüzde 36,08’e, 2025’de ise yüzde 37,53’e yükseltildi.
Türkiye, 2035 yılında geri kazanım oranı yüzde 60’a, 2053 yılında da yüzde 70’e çıkarmayı hedefliyor.
28 MİLYON ŞAHSA “SIFIR ATIK” EĞİTİMİ VERİLDİ
Sıfır Atık teşebbüsleri konusundaki tecrübe paylaşımını arttırmak gayesiyle, Basel Kontratı Asya ve Pasifik Bölgesel Merkezi tarafından 2022 yılında kurulan Memleketler arası Sıfır Atık Kent Ağına Türkiye’den 20 belediye dahil edildi. Global Etraf Fonu tarafından desteklenen ve Bakanlık uyumunda Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından yürütülen Kirliliğe Karşı Sıfır Atığa Geçiş Teşebbüsü Projesi Kocaeli’nde başlatıldı.
UNDP İşbirliği ile Bayanların Plastiksiz Hareketine Dayanak, Belediyeler ve Bayan Kooperatifleriyle İşbirliği Sağlayarak Plastik Kullanımının Azaltılması Projesinin nisan ayında başlatılması planlanıyor. Proje kapsamında tek kullanımlık plastiklerin azaltılması, döngüsel iktisadın geliştirilmesi, mahallî geçim kaynaklarının desteklenmesi, bayan kooperatiflerinin ve bayan üreticilerin güçlendirilmesi hedefleniyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı ortasında imzalanan Sıfır Atık Eğitim İşbirliği Protokolü kapsamında okulöncesi, ilkokul, ortaokul ve lise düzeyine nazaran başka öğretim programı oluşturulmuş ve uygulama rehberi hazırlandı.
Sıfır Atık Eğitim Portalı ile toplamda yaklaşık 1 milyon 134 bin 500 çocuğa erişim sağlandı. Bakanlık ile Türkiye Basketbol Federasyonu Sporda Sıfır Atık İşbirliği Protokolü kapsamında basketbol kulüplerine Sıfır Atık evrakının alınması ve basketbol karşılaşmalarında Sıfır Atık farkındalığı sağlandı.
Bakanlık, Ulusal Eğitim Bakanlığı ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ve ortasında gerçekleştirilecek işbirliği ile Milli Eğitim Bakanlığı bünyesindeki okullar ile sanayi dalının Sıfır Atık yaklaşımı doğrultusunda ortak hareket etmesinin sağlanması, Sıfır Atık sisteminin kurulması, öğretmen ve öğrencilerin aktif iştirak sağlayacağı kalıcı uygulamaların gerçekleştirilmesi amaçlanıyor.
Ayrıca bakanlık ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı sıfır atık işbirliği protokolü kapsamında 81 vilayetteki 7200 VEFA çalışanlarına ve 2500 ADEM VE SODAM koordinatörlerine yönelik Sıfır Atık eğitimleri verildi, hanelerde uygulanmasının alt yapısı oluşturuldu.
Bakanlık ile Milli Savunma Bakanlığı Sıfır Atık işbirliği protokolü kapsamında er-erbaş ve Sıfır Atık koordinatörlerine bölgesel Sıfır Atık eğitimi verildi. Kelam konusu eğitimler sayesinde 28 milyon bireye de “sıfır atık” eğitimi verildi.
“KÜRESEL SIFIR ATIK UYGUN NİYET BEYANI”NA BİRİNCİ İMZA CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN’DAN
BM Genel Heyeti’nde, 14 Aralık 2022’de Türkiye’nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin de ortak sunucu olduğu oylamada 30 Mart, “Uluslararası Sıfır Atık Günü” ilan olarak kabul edildi.
Emine Erdoğan, 30 Mart 2023’te BM Genel Şurası’nda “Uluslararası Sıfır Atık Günü” özel oturumunda hitap ederek, BM kürsüsünden dünyaya seslenen birinci Türk cumhurbaşkanı eşi oldu.
Aynı toplantıda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, “BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu”nun kurulacağını duyurdu ve Emine Erdoğan’a başkanlık teklif etti. Emine Erdoğan, bu teklifi kabul ederek 12 Nisan 2023’te resmen kurulan konseyin başkanlığını üstlendi.
12 Nisan 2023’te ise “BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu” resmen kuruldu. Başkanlığını Emine Erdoğan’ın yaptığı istişare konseyinde, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreter Yardımcısı Guy Bernard Ryder’in yanı sıra ABD, Sierra Leone, Şili, Bangladeş, Brezilya, Kolombiya, Hollanda, Fas, Belçika ve Hindistan’dan 13 üye yer aldı.
Emine Erdoğan, BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu’nun birinci toplantısına, BM Genel Sekreter Yardımcısı Guy Ryder ile ABD, Sierra Leone, Şili, Bangladeş, Brezilya, Kolombiya, Hollanda, Fas, Belçika ve Hindistan’dan üyelerin iştirakiyle, 1 Kasım 2023’te Dünya Kentler Günü kapsamında İstanbul’daki Vahdettin Köşkü’nde liderlik etti.
Kurulun ikinci toplantısı 5 Haziran Dünya Etraf Günü’nde çevrim içi yapılırken, üçüncü toplantı 13 Aralık 2024’te İstanbul’da yüz yüze düzenlendi.
Dördüncü toplantı 30 Mart 2025’te New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde Memleketler arası Sıfır Atık Günü kapsamında gerçekleştirilirken, beşinci toplantı 17 Ekim 2025’te İstanbul’da Sıfır Atık Forumu çerçevesinde yapıldı.
BM 78. Genel Kurulu kapsamında Emine Erdoğan’ın öncülüğünde New York’taki Türkevi’nde “Küresel Sıfır Atık Hareketine Doğru” aktifliği düzenlendi. Aktiflikte Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, “Küresel Sıfır Atık Yeterli Niyet Beyanı”na birinci imzayı attı.
Halihazırda 131 ülkeden 438 binin üzerinde sıfır atık gönüllüsü, çevrim içi platform üzerinden uygun niyet beyanını imzalayarak harekete takviye verdi. Ayrıyeten, 50’den fazla başkan eşi, milletlerarası kuruluşların üst seviye temsilcileri ve yabancı bakanlar da Global Sıfır Atık Uygun Niyet Beyanı’nı imzaladı.
Dünyanın dört bir yanından farklı kültür ve milliyetlerden beşerler, “https://zerowastecommitment.com” internet sitesi üzerinden beyanı okuyup imzalayarak etraf dostu ömür taahhüdünde bulunuyor. Belgeyi çevrim içi imzalayan sıfır atık gönüllüleri, isimlerine düzenlenen ve kimlik bilgilerinin yer aldığı sertifikayı da indirebiliyor.
SIFIR ATIK BİRÇOK MEMLEKETLER ARASI MÜKAFATA LAYIK GÖRÜLDÜ
Hindistan’ın devir başkanlığını yaptığı G20 toplantıları kapsamında, BM77/161 sayılı “Sıfır Atık Girişimleri” kararı G20 Etraf ve İklim Bakanları Toplantısı’nın sonuç dokümanında yer aldı ve tüm ülkelerin oy birliğiyle kabul edildi.
Eylül 2023’te Hindistan’ın Yeni Delhi kentinde gerçekleşen G20 Önderler Doruğu’nda konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, “Dünya Ortak Evimiz” sloganıyla yürütülen projenin değerine vurgu yaptı.
Emine Erdoğan’ın öncülüğünde hayata geçirilen Sıfır Atık Projesi, farklı kuruluşlar tarafından da ödüllere layık görüldü. 2018 yılında Birleşmiş Milletler Besin ve Tarım Örgütü (FAO), 2021 yılında Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Birleşmiş Milletler İnsan Yerleşimleri Programı (UN-Habitat), 2022 yılında Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve Dünya Bankası, 2024 yılında ikinci sefer Akdeniz Parlamenterler Meclisi ve 2026 yılında Green Organization tarafından toplam 7 milletlerarası ödül verildi.
SIFIR ATIK FORUMU’NUN BİRİNCİSİ YAPILDI
Öte yandan Emine Erdoğan’ın himayelerinde, Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Sıfır Atık Vakfı ve BM işbirliğiyle düzenlenen Milletlerarası Sıfır Atık Forumu, 17-19 Ekim tarihlerinde gerçekleştirildi.
İlk defa düzenlenen forum, dünya genelinde sürdürülebilirlik, döngüsel iktisat ve iklim dostu siyasetler alanında değerli buluşma noktası oldu.
Forumda 60’tan fazla konuşmacı, 100’ün üzerinde ülke temsilcisi, 118 kurum ve kuruluş ile BM yetkilileri yer aldı. Kamu kurumları, özel dal, akademi, mahallî idareler ve sivil toplum temsilcileri, sıfır atık alanında global ölçekte uygulanabilir siyaset ve stratejileri kıymetlendirdi.
Üç gün süren forum boyunca, atık idaresi, besin kaybı, sürdürülebilir üretim-tüketim, yeşil finansman, akıllı kentler, eğitimde sıfır atık ve milletlerarası işbirliği başlıklarında oturumlar gerçekleştirildi.
İSTANBUL’UN 2 YILLIK SU TÜKETİMİNE MUADİL TASARRUF YAPILDI
Öte yandan projenin başlangıcından 2025 yılı sonuna kadar geçen süreçte, 36,1 milyon ton kağıt-karton, 10,2 milyon ton plastik, 3,5 milyon ton cam, 9,6 milyon ton metal ile 30,6 milyon ton organik ve başka geri kazanılabilir atık olmak üzere toplam 90 milyon ton atık, Bakanlıktan etraf lisansı alan işletmelerce işlenerek geri dönüştürüldü ve ülke iktisadına 365 milyar lira katkı sağlandı.
Toplanan atıklardan 54 milyon hanenin 1 yıllık elektrik gereksinimine muadil 270 milyar kilovatsaat güç tasarrufu, İstanbul’un 2 yıllık su tüketimine muadil 2 trilyon litre su tasarrufu, Türkiye’deki tüm araçların 1 yıllık yakıt tüketiminden daha fazlasına muadil 60 milyar litre petrol tasarrufu, yaklaşık 55 bin futbol alanı büyüklüğünde bir alan atık depolama yeri tasarrufu edildi.
Ayrıca, projeyle Türkiye’deki ormanların yüzde 7’sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesi önlendi ve yaklaşık 36 milyon aracın yıllık karbon salımına muadil 180 milyon ton sera gazı salımının da önüne geçildi.
TÜRKİYE, 577 MAVİ BAYRAKLI PLAJLA DÜNYADA 3. SIRADA
Sıfır Atık Projesi kapsamında Emine Erdoğan’ın himayelerinde Sıfır Atık Mavi Hareketi, 10 Haziran 2019’da başlatıldı. Bu kapsamda yayımlanan Deniz Çöpleri Vilayet Aksiyon Planlarının Hazırlanması ve Uygulanması Genelgesi ile 28 kıyı vilayetinde deniz çöpleri toplanırken ulusal seviyede eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yaygınlaştırıldı. 2020-2024 yılları ortasında “1,5 Yıllık Hareket Planları” uygulandı. 2025-2029 yıllarını kapsayan “2,5 Yıllık Deniz Çöpleri Vilayet Aksiyon Planları” ise 1 Ocak 2025 prestijiyle uygulamaya alındı.
Sıfır Atık Mavi projesi kapsamındaki paklık çalışmaları için 64 lisanslı atık alım gemisi, 183 atık kabul tesisi aracılığıyla toplam 348 kıyı tesisinde atık alım hizmeti veriliyor. Bu yıl prestijiyle yaklaşık 325 bin tondan fazla deniz çöpü toplanarak bertaraf edildi. Denizler 23 bin kamyon dolusu çöpten kurtarıldı. Türkiye, 2025’te 577 mavi bayraklı plajla dünyada üçüncü sırada yerini aldı.
Doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımına yönelik hassas ekosistemin korunmasına katkı sağlamak, özensiz çapa atmaların önüne geçerek denizlerin akciğeri olarak tanımlanan deniz çayırlarını korumak maksadıyla pilot bölge ilan edilen Fethiye-Göcek Özel Etraf Müdafaa Bölgesi Göcek-Dalaman Koylarında Mapa-Şamandıra Projesi DERİA uygulaması ile hayata geçirildi.
17 koyda toplam 856 tekneye hizmet verecek olan bu sisteme deria.gov.tr adresi ve taşınabilir uygulama üzerinden ulaşılabiliyor. Koy bazında seçim yapılarak teknelerin rahatlıkla konaklama rezervasyonu yapmasına imkan sağlanıyor.
DEPOZİTO İDARE SİSTEMİ 53 VİLAYETTE KULLANIMDA
Sıfır Atık Hareketinin en kritik etaplarından biri olan Depozito İdare Sistemi, Ocak 2025’te Sakarya’da hayata geçirilen pilot uygulamanın akabinde bugün prestijiyle 53 vilayette kullanıma sunuldu.
Şehirlerin farklı noktalarına yerleştirilen 834 adet depozito iade makinesi sayesinde ambalaj atıkları kaynağında farklı toplanıyor. Bilgilere nazaran, 13 Mart prestijiyle sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı 117 bine yükseldi. Bugüne kadar iade edilen ambalaj sayısı 12,5 milyonu aştı, toplanan ambalajların yüzde 64’ünü PET, yüzde 31’ini cam, yüzde 5’ini ise alüminyum oluşturdu.
Geri dönüşüme kazandırılan yaklaşık 200 ton PET, 504 ton cam ve 11 ton alüminyumdan yaklaşık 3 milyon lira direkt hammadde geliri elde edildi.
Sistem ekonomik gelir üretmenin yanı sıra güç tasarrufu, ithalatın azaltılması ve yeni istihdam alanlarının oluşmasına da zemin hazırlıyor. Türkiye Çevre Ajansı, sistemin ülke genelinde yaygınlaştırılmasıyla birlikte 25 milyar ambalajın geri dönüşüm zincirine dahil edilmesini hedefliyor. 25 milyar ambalajın sisteme kazandırılmasıyla iktisada yaklaşık 5,8 milyar lira meblağında direkt katkı sağlanması öngörülüyor.
Sıfır Atık Hareketi kapsamında Depozito İdare Sistemiyle içecek ambalajlarının dönüşümünü teşvik eden Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, çevre için tarihi bir adımı daha hayata geçiriyor.
Çevreye ziyan veren ve plastik kirliliğine neden olan tek kullanımlık plastik eserlerin kullanımdan kaldırılması için harekete geçen Bakanlık, yeni yönetmelik taslağını gelecek günlerde kurum görüşlerine açacak.
Sivil Toplum Kuruluşları ve dal temsilcilerinin görüşleri sonrası son formu verilecek yönetmeliğin bu yıl içinde yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Bu kapsamda plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) besin kapları, içecek kapları ve içecek bardakları, plastik çubuklu kulak pamukları ve pipet üzere tek kullanımlık plastik eserlerin piyasaya arzına son verilecek. Bu sayede yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eş bedel karbon salımı engellenecek ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık idare maliyetinden tasarruf edilecek.
