Donald Trump’ın, İran’la “Tam ve Son Bir Anlaşma”ya varılması istikametinde ilerleme kaydedildiğini tez edip, gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişini kolaylaştırmak için başlatılan “Özgürlük Projesi”ne orta vermesi, petrol piyasalarını rahatlattı ve ilerleme umudunu yükseltti.
Ancak beklentiler kısa müddet sonra şahsen ABD Lideri’nin kendisi tarafından törpülendi.
İran Çarşamba günü, ABD medyasının isimsiz Amerikalı yetkililere dayanarak iki tarafın Körfez’deki savaşı sona erdirmek için tek sayfalık bir mutabakat zaptı üzerinde muahedeye varmak üzere olduğunu söylemesinin akabinde, Washington’dan gelen yeni bir teklifi incelediğini açıkladı.
Pakistan’daki arabuluculara yakın bir kaynak Reuters haber ajansına “Çok yakında sonuçlandıracağız. Yaklaşıyoruz” dedi.
Ancak Salı akşamı Truth Social’da “Anlaşmanın sonuçlandırılıp imzalanıp imzalanamayacağını görmek için Özgürlük Projesi’ni askıya aldığını” yazdıktan saatler sonra Trump ansızın tonunu değiştirdi.
Çarşamba sabahı yaptığı açıklamada ise İran’la bir muahedenin “büyük bir varsayım” olduğunu ve mutabakat sağlanamazsa, “öncekine nazaran çok daha yüksek bir düzeyde ve yoğunlukta” bombardımanın tekrar başlayacağını söyledi.
Başkanın tehdidi, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Beyaz Saray’da İran’a yönelik ABD öncülüğündeki taarruzların, yani Destansı Öfke Operasyonu’nun sona erdiğini açıklamasından 24 saatten kısa bir mühlet sonra geldi.
Çarşamba sabahı ilerleyen saatlerde Trump, PBS ile yaptığı kısa bir telefon görüşmesinde İran ile muahede konusunda optimist olduğunu söylerken, bunun şiddetli bir süreç olduğunu da kabul etti.
“Daha evvel de onlarla bu türlü hissetmiştim” diye konuştu ve “Bakalım neler olacak” diye de ekledi.
Trump ayrıyeten PBS’e, Pakistan’ın başşehri İslamabad’da ikinci cins görüşmeler için ABD’li temsilcileri göndermesinin “muhtemel olmadığını” söyledi.
Axios ve Reuters, Washington ve Tahran’ın savaşı sona erdirmek için tek sayfalık, 14 unsurluk bir mutabakat zaptına yaklaştığını bildirmişti.
Planın, evvel çatışmayı sona erdirmeyi hedeflediği ve akabinde Hürmüz Boğazı’nın açılması, yaptırımların kaldırılması ve İran’ın nükleer emellerinin dizginlenmesi için görüşmelerin yapılacağı bildirilmişti.
Ancak Axios, birtakım ABD’li yetkililerin bir mutabakata ve İran önder takımındaki kümeler ortasında bu türlü bir muahedeyi kimin onaylayacağına dair kuşku duyduğunu da bildirdi.
İran Ulusal Güvenlik ve Dış Siyaset Komitesi sözcüsü İranlı parlamenter İbrahim Rezai, X’te Axios tarafından bildirilen 14 hususun ABD’nin “arzu listesi” manasına geldiğini yazdı.
Amerikalılar “gerekli ödünleri vermezse” İran’ın “parmağının tetikte ve hazır olduğunu” da ekledi.
ABD’de de dış siyaset uzmanları ihtiyatlı bir yaklaşım sergiliyor.
Hem Biden hem de Trump idarelerinde Ortadoğu siyaseti danışmanı olarak misyon yapan Grant Rumley, BBC’ye yaptığı açıklamada “Açıkçası, idarenin, Özgürlük Projesi’ni kamuoyuna duyurduktan saatler sonra ansızın durdurmasına bakılırsa, bir mutabakatın mümkün olduğunu düşünülüyor” dedi.
Washington Yakın Doğu Siyaseti Enstitüsü’nde araştırmacı olan Rumley, “Ancak daha evvel de benzeri durumlarla karşılaştık ve çeşitli nedenlerle müzakerelerin son dakikada çöktüğünü gördük” diye de ekledi.
Trump, 7 Nisan’da ateşkes ilan edildiğinden beri bir mutabakatın yakın olduğunu tekraren ima etti.
17 Nisan’da CBS’e yaptığı açıklamada demeçte, İran’ın “her şeye razı olduğunu” ve ABD’nin zenginleştirilmiş uranyumunu geri çekmesine müsaade vereceğini söylemişti. Tahran’daki yetkililer ise bu iddiayı kesin bir lisanla reddetmişti.
Çarşamba günü Beyaz Saray’da Trump “Anlaşma yapmak istiyorlar, müzakere etmek istiyorlar” dedi.
“Ve anlaşıp anlaşmadıklarını göreceğiz” diye ekledi.
‘Gerçek bir siyaset süreci yok’
Rumley, tek sayfalık bir mutabakat zaptı üzerinde mutabakata varılsa bile, bilhassa İran’ın nükleer programıyla ilgili bir muahedenin son derece teknik istikametleri göz önüne alındığında, tüm problemleri çözmesinin “çok düşük bir ihtimal” olduğunu söyledi.
Obama idaresi sırasında, İran’ın nükleer programıyla ilgili muahedenin detaylarının çözülmesi 20 aydan fazla sürmüştü.
Denizcilik uzmanları, Pazar günü duyurulan Özgürlük Projesi’nin açılış saatlerinde hudutlu bir tesire sahip olduğunu ve boğazdan yalnızca birkaç geminin geçtiğini söyledi.
Uluslararası Kriz Kümesi niyet kuruluşunun İran proje yöneticisi Ali Vaez, İran’ın gemilere ateş açmak ve BAE’deki amaçlara hücum düzenlemek de dahil operasyona verdiği cevabın Trump’ı “sorunu çözmeyeceğine” ikna ettiğini söyledi.
Rumley “Bu idarede gerçek bir siyaset süreci yok. Lider, süreçten çok dürtüye dayalı kararlar alıyor, bu nedenle daima tutarsızlıklar oluyor.” dedi.
Pentagon’da Ortadoğu’dan sorumlu eski Savunma Bakan Yardımcısı Mick Mulroy, Özgürlük Projesi’nin durdurulması ile muhtemel bir barış mutabakatı ortasındaki ilişkinin belirsizliğini koruduğunu belirtti.
“Özgürlük Projesi’nin durdurulmasının bu tek sayfalık muhtıradan mı yoksa şu anda Hürmüz Boğazı’nın ardında sıkışıp kalan 1500 geminin ABD güvenlik şemsiyesi altında bile geçiş yapamayacak olmasından mı kaynaklandığı belirsiz”
“İran da muhtemelen bunu belirlemeye çalışıyor.”
