Türkiye’de 1970’te yüzde 48,5 olan çocuk nüfus oranı, 2025’te yüzde 24,8’e kadar indi, bu oran karamsar senaryoda 2100’de yüzde 10’unda altına düşebilecek. Düşen çocuk nüfus oranı, birebir yıl yüzde 17,6’lık AB ortalamasının şimdi üzerinde.
Dünya’dan Naki Bakır’ın haberine nazaran, Türkiye’de doğum oranındaki düşüşe bağlı olarak çocuk nüfus oranı giderek düşmeye, nüfus yaşlanmaya devam ediyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK), “İstatistiklerle Çocuk, 2025” araştırması çarpıcı bulgular ortaya koydu. Buna nazaran 2025 sonu prestijiyle 86 milyon 92 bin 168 kişi olan nüfusun 21 milyon 375 bin 930’unu, Birleşmiş Milletler tarifine nazaran 0-17 yaş kümesini kapsayan çocuk nüfus oluşturdu. Evvelki yıl yüzde 25,5 olan çocuk nüfus oranı 2025’te yüzde 24,8’e kadar düştü. Çocuk nüfusun yüzde 51,3’ünün erkek, yüzde 48,7’sinin kız olduğu belirlendi.
EN YÜKSEK ŞANLIURFA EN DÜŞÜK TUNCELİ
2025 prestijiyle en yüksek çocuk nüfus oranına sahip olan vilayet, yüzde 43,3’le Şanlıurfa oldu. Bu ili yüzde 39,2 ile Şırnak, yüzde 36,7 ile Mardin izledi. Çocuk nüfus oranının en düşük olduğu ilin ise yüzde 15,9’la Tunceli olduğu belirlendi. Düşük çocuk nüfus oranında bu ili yüzde 16,9’la Edirne ve yüzde 17,7 ile Kırklareli izledi.
2025’te toplam sayısı 26 milyon 977 bin 795 olan hanelerin yüzde 41,9’unda 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunduğu belirlendi. Bu hanelerin illere nazaran dağılımı incelendiğinde, 0-17 yaş kümesinde en az bir çocuk bulunan hane halkı oranının en yüksek olduğu ilin yüzde 68,2 ile Şanlıurfa, en düşük olduğu ilin yüzde 27,3’le Tunceli olduğu görüldü. Hanelerin yüzde 19,1’inde 0-17 yaş kümesinde bir çocuk, yüzde 14,1’inde iki çocuk, yüzde 5,7’sinde üç çocuk, yüzde 1,9’unda dört çocuk, yüzde 1,1’inde ise beş ve daha fazla çocuk bulunduğu görüldü.
Türkiye’nin yıllar prestijiyle daima düşen çocuk nüfus oranının Avrupa Birliği (AB) üye ülkelerinden hala yüksek ancak, geçen yıl onu biraz daha yakınsadı. AB üyesi 27 ülke ortalamasında, 2024 yılında yüzde 17,8 olan çocuk nüfus oranı da 2025’te yüzde 17,6’ya geriledi. AB’de en yüksek çocuk nüfus oranına sahip ülkeler yüzde 22,7 ile İrlanda, yüzde 20,4’le Fransa ile İsveç. Çocuk nüfus oranının en düşük olduğu ülkelerin ise yüzde 14,5’le Malta, yüzde 14,9’la İtalya, yüzde 15,5’le Portekiz olduğu belirlendi. Türkiye ve AB ortalaması çocuk nüfus oranları arasındaki marj 7,7 puandan 7,3 puana geriledi.
2100’DE ÇOCUK NÜFUS ORANI YÜZDE 14,5 OLACAK
Türkiye’de 1970 yılında toplam nüfusun yüzde 48,5’ine ulaşan, izleyen periyotta sürekli düşerek 1990’da yüzde 41,8’e, 2000’de yüzde 35,2’ye, 2010’da yüzde 30,8’e, 2020’de yüzde 27,2’ye gerileyen çocuk nüfus, 2025’te birinci sefer yüzde 25’in altına inmiş oldu. Nüfus projeksiyonlarının demografik göstergelerdeki mevcut yapının devam edeceğini varsayan ana senaryosuna nazaran çocuk nüfus oranının 2030 yılında yüzde 22,1, 2040 yılında yüzde 17,9, 2060 yılında yüzde 16,9, 2080 yılında yüzde 15,2 ve 2100 yılında yüzde 14,5 olacağı öngörüldü.
Ancak doğurganlık göstergelerindeki süratli düşüş eğiliminin devam edeceğini varsayan düşük senaryoya nazaran çocuk nüfus oranının 2030 yılında yüzde 22,0, 2040’ta yüzde 16,7, 2060’da yüzde 13,9, 2080’de yüzde 11,1 ve 2100 yılında yüzde 9,9 olacağı kestirim ediliyor.
Doğurganlığı artırıcı önlemlerin tesirli olacağını varsayan yüksek senaryo ise çocuk nüfus oranının 2030 yılında yüzde 22,3, 2040’ta yüzde 18,9, 2060’da yüzde 18,7, 2080’de yüzde 18,9, ve 2100 yılında yüzde 18,6 olabileceğini gösteriyor.
UZUN VADEDE RİSK ARTIYOR
Türkiye açısından sonuçları pahalandıran uzmanlar çocuk nüfus oranının düşmesinin uzun vadede iktisadın yapısını kökten değiştireceğini belirtiyor. Bu trendin kısa vadedeki tesiri “Demografik fırsat penceresi” olduğu; çocuk nüfus azalırken çalışma çağındaki nüfusun (15–64 yaş) hissesinin bir müddet artacağı, bunun da iş gücü, tasarruf oranı artışını getireceği, büyümenin hızlanacağı, kişi başına ulusal gelirin artacağı belirtiliyor. Lakin yüksek istihdam, verimli üretim, uygun eğitim sistemi olmazsa bu demografik avantajın boşa harcanacağı vurgulanıyor. Orta vadede (birkaç on yıl sonra) iş gücüne iştirakin ve üretim kapasitesinin düşmesi, büyümenin yavaşlaması mümkün sonuçlar olarak sayılıyor. Uzun vadede ise çalışan başına emekli sayısı ve sıhhat harcamalarının artması, toplumsal güvenlik sisteminin maliyetinin büyümesi, kamu mali istikrarlarının bozulması halinde “yaşlanma ekonomisi” olgusunun ortaya çıkacağı belirtiliyor. Genç nüfus azaldıkça tüketim kalıplarının değişeceği, iktisatta yenilik kapasitesinin azalacağı, iş gücü açığının dış göçle kapatılma muhtaçlığı doğacağı kaydediliyor.
DİKKAT ÇEKEN BULGULAR
* 2025 prestijiyle çocuk nüfusun yüzde 22,7’si 0-4 yaş, yüzde 28,8’i 5-9 yaş, yüzde 30,5’i 10-14 yaş ve yüzde 18’i 15-17 yaş kümesinde.
* 2024 verisine nazaran canlı doğan bebek sayısı, 937 bin 559 oldu. Hastanede gerçekleşen doğumların 2010’da yüzde 91,6 olan canlı doğumlar içindeki oranı, 2024’te yüzde 99,4’e çıktı.
* 2023’te yüzde 98,8 olan 5’li karma aşı 3 doz ile aşılama oranı 2024’te yüzde 96’ya indi.
* 2022-2024 sonuçlarına nazaran doğuşta beklenen hayat müddeti, Türkiye geneli için 78,1 yıl, erkekler için 75,5 yıl ve bayanlar için 80,7 yıl oldu.
* Türkiye’de 7 yaşına ulaşan bir çocuğun kalan hayat mühleti ortalama 72,1 yıl, erkek çocuklar için 69,5 yıl ve kız çocuklar için 74,7 yıl.
* Çalışma çağının başlangıcı olan 15 yaşındaki çocuklar için kalan ömür müddeti 64,3 yıl. Erkek çocuklar için 61,7 yıl olan bu mühlet kız çocuklar için 66,9 yıl.
* En tanınan bebek isimleri: 2025’te doğan erkek bebeklerin 7 bin 527’sine Alparslan, 6 bin 36’sına Göktuğ, 5 bin 393’üne Metehan, kız bebeklerin 8 bin 751’ine Alya, 7 bin 731’ine Defne, 7 bin 603’üne ise Gökçe ismi verildi.
* Türkiye’de 2025 yılında 0-17 yaş kümesinde en çok kullanılan erkek çocuk isimleri Yusuf, Mustafa ve Ömer; kız çocuk isimleri ise Zeynep, Elif ve Ecrin.
* Çalışma çağındaki yüz şahsa düşen çocuk sayısını tabir eden çocuk bağımlılık oranı, 2019-2025 ortasında yüzde 34,1’den yüzde 29,7’ye düştü.
* Ana senaryosuna nazaran çocuk bağımlılık oranının 2030’da yüzde 25,5, 2040’ta yüzde 22,1, 2060’ta yüzde 23,3, 2080’de yüzde 23,4, 2100’de yüzde 21,5 olacağı öngörüldü.
* 2024 yılında birinci defa özel ihtiyaç raporu alan çocukların sayısı 96 bin 83 oldu. Bunların yüzde 62,6’sını erkek, yüzde 37,4’ünü ise kız çocuklar oluşturdu.
* Okul öncesi eğitim düzeyinde 5 yaş net okullaşma oranı, 2024/’25 öğretim yılında yüzde 82,5 oldu. Bu oran erkek çocuklarda yüzde 82,8, kız çocuklarda yüzde 82,3.
* 2024/’25 öğretim yılı net okullaşma oranı ilkokul düzeyinde yüzde 95,4, ortaokul düzeyinde yüzde 89,1 ve ortaöğretim düzeyinde yüzde 82,9 oldu.
* 2024/’25 eğitim ve öğretim periyodunda ilkokul tamamlama oranı yüzde 98,6, ortaokul tamamlama oranı yüzde 96,6, ortaöğretim tamamlama oranı yüzde 81,3 oldu.
* Türkiye genelinde 2024/’25 eğitim ve öğretim devrinde örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı 17 milyon 956 bin 523; bunların yüzde 51,3’ü erkek, yüzde 48,7’si kız.
* Özel öğretim kurumlarında örgün eğitime devam eden işitme, görme, ortopedik ve hafif seviyede zihinsel engelli öğrenci sayısı ise 602 bin 729 ve örgün eğitimdeki öğrencilere oranı yüzde 3,4’ü. Bu öğrencilerin yüzde 62,7’si erkek, yüzde 37,3’ü kız.
* 2025 yılında toplam nüfusta yüzde 27,9 olan yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altındakilerin oranı çocuk nüfusta yüzde 36,8.
* Resmi kız çocuk evlilikleri azaldı: 16-17 yaş kümesi kız çocuk resmi evlenmelerinin toplam resmi evlenmeler içinde 2002’de yüzde 7,3 olan oranı 2025’te yüzde 1,5’e düştü.
* 2025 prestijiyle babası ölmüş etmiş çocuk sayısı 251 bin 929, yalnızca annesi ölmüş çocuk sayısı 79 bin 214, hem annesi hem babası ölmüş çocuk sayısı ise 4 bin 907.
* 2025 prestijiyle kuruluş bakımı altında çocuk sayısı 15 bin 508, mevcut gözetici aile sayısı 9 bin 96, kollayıcı aile yanında bakımı sağlanan çocuk sayısı ise 10 bin 841. 2025’te 681 çocuk evlat edindirildi.
* 2025’te 193 bin 793 çift boşandı; mutlaklaşan davalar sonucunda 191 bin 371 çocuk velayete verildi. Çocukların velayetinin yüzde 74,6’sı anneye, yüzde 25,4’ü ise babaya.
* 2024 yılında 1-17 yaş kümesinde çocuk vefatları 1.538’le en fazla, dışsal yaralanma ve zehirlenmeler nedeniyle gerçekleşti.
* 2009 yılında binde 13,9 olan bebek mevt suratı 2024’te binde 9’a düştü. Doğumdan sonraki beş yıl içinde ölme mümkünlüğünü söz eden beş yaş altı mevt suratı, bu devirde binde 17,7’den binde 11,1’e indi.
