Dünyada Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) sayıları artıyor lakin vatandaşların iktisada duyduğu inanç azalıyor.
Konuyu Aydınlık’taki köşesine taşıyan Ali Alsaç, bu durumu bir fıkrayla açıklıyor:
“İki iktisatçı sokakta yürürken bir çöp yığını bulur. Birincisi, ‘Bunu yersen sana 100 dolar veririm.’ der. İkincisi yer, parayı alır. Bir blok ötede diğer bir yığın daha; bu sefer roller değişir. Bir mühlet sessizce yürürler. Sonunda birincisi iç çeker: ‘Dur… ikimiz de az evvel tam manasıyla çöp yedik ve ikimizin de cebinde fazladan bir kuruş yok.’ Oburu soğukkanlılıkla yanıt verir: ‘Evet. Lakin az evvel GSYİH’yi 200 dolar artırdık.'”
BATI İLE ÇİN KARŞILAŞTIRMASI
Alsaç, yazısında Batı ile Çin’deki durumları karşılaştırıyor. Çin’de bir MR taramasının tıpkı gün ve 50 dolara yapıldığını belirten Alsaç, Batı’da tıpkı tarama için randevunun haftalar sonrasına verildiği ve faturanın ise binlerce dolar olduğunu vurguluyor.
Alsaç, Çin’deki vergi yükünün yüzde 20,4 olduğuna, Batı’da ise bunun yüzde 25-27 düzeylerine çıktığına dikkat çekiyor.
‘GSYİH NEYİ ÖLÇÜYOR?’
Çin’in GSYİH’sinin Batı’dan da düşük olduğunu belirten Alsaç, Çin vatandaşlarının daha az para harcayarak hayatını sürdürebildiğini belirtiyor. Alsaç, “GSYİH neyi ölçüyor sahiden? Hayat kalitesini mi, yoksa sistemin kendi kendini beslemesini mi?” diye soruyor.
Alsaç, Prof. Zhang Weiwei’den şu alıntıyı yapıyor:
“Hollanda İmparatorluğu neden çöktü? Finansallaşma. Britanya İmparatorluğu neden çöktü? Finansallaşma. Amerikan İmparatorluğu neden sallantıda? Finansallaşma. Çin neden yükseliyor? “Sanalın” üzerinde gerçek iktisat.”
‘WASHİNGTON PANİKTE’
Alsaç, onlarca yıl boyunca dünyayı ve tarihi yanlış okuduğu için Washington’da panik havası olduğunu belirtiyor ve devam ediyor:
Batı’nın yaptığı şey şuydu: Üretimi dışarıya kaydırdı, finansı içeride tuttu. Para, para üretir hâle geldi. Fabrikalar kapandı, borsalar şişti. GSYİH büyüdü zira finans süreçleri GSYİH sayılıyor. Çöp yiyen iktisatçı üzere: Hesap büyüdü, mide ezildi.
‘SORUN ŞU Kİ…’
Alsaç, iş insanı Elon Musk’ın, “Robot emeği insan emeğinden daha ucuz olacak. Otomasyon aracılığıyla sıhhat ve eğitim herkes için erişilebilir hâle gelecek. Mal ve hizmet çıktısı para arzının büyüme suratını aşacak, bu da deflasyon manasına geliyor. Üniversal Temel Gelir bir taban geliri sağlayacak ve herkes bu tabanın üzerine kazanmaya devam edecek” değerlendirmesini de ele alıyor.
Bunun teknik olarak dengeli olduğunu belirten Alsaç, “Sorun şu ki beşerler teknik varlıklar değil” sözlerine yer veriyor.
‘YAŞANAN ŞEYLER TIPKI MI?’
Alsaç, Dünya Ekonomik Forumu’nda yaptığı konuşmada Andrew Ross Sorkin’den alıntı yapıyor: “Zenginler seyahat edebilecek, ancak fakirler birebir yere gitmek için sanal gerçeklik gözlüklerini kullanmak zorunda kalacak — kendi koltuklarından.”
Alsaç, bu tezatlığı şu sözlerle kıymetlendiriyor:
“Dünya Ekonomik Forumu bu geleceği “demokratikleşme” diye sunuyor. Lakin Sorkin’in o cümlesinde özetlenen şey eşitsizliğin dijital bir kalıba dökülmesinin süslü bir tabiri. Bir kişi Venedik’te gondola binerken, oburu koltukta oturmuş VR gözlüğüyle “Venedik’i yaşıyor.” GSYİH açısından ikisi de bir şey “tüketti.” Fakat yaşanan şeyler birebir mı? His, mana, var olmak…”
‘İNSANLAR BÜTÜN GÜN NE YAPACAK?’
Bu noktada iktisadın sonu başladığını belirten Alsaç, Kozmik Temel Gelir tartışmalarında sorulacak sorunun şu olduğunu belirtiyor: Beşerler bütün gün ne yapacak?
“Bilimsel sosyalistler insan odaklı bir süreç için uğraş edecek. Sanatla, sporla, bilimle, sevmek ve sevilmekle” sözlerine yer veren Alsaç, şöyle devam ediyor:
“Son 200 küsur yılda çalışmayı baskın hedefimiz olarak düşünmeye o kadar şartlandırıldık ki, çalışmadan temel gelir kavramı distopik geliyor. Ancak tahminen de yanlış olan bu şartlanma. Beşerler, her sabah fabrikaya ya da ofise gitmek için yaratılmadı. İlgi alanlarını takip etmek, şeyler inşa etmek, beşerlerle bağ kurmak, anlamak ve tartışmak için yaratıldı. Bugün “üretken olmayan” diye etiketlenen şey, birkaç yüzyıl evvel ortalama bir insanın entelektüel ve ahlaki olarak büyüdüğü yerdi tam olarak.”
‘TALEBE NAZARAN ZEKA ERİŞİMİ YAYGINLAŞACAK’
Yakın gelecekte talebe nazaran zekâ erişiminin yaygınlaşacağını belirten Alsaç, “Bununla birlikte, insanın aile kurmadığı, İlah ya da ahlaki bedel zincirlerini reddettiği, işi olmadığı ve okumanın da artık bir manası kalmadığı bir dünyada beşerler mana ve aidiyet hissini nereden türetecek?” sorusunu soruyor.
‘DEVLET NASIL FİNANSE EDİLECEK?’
Robotların emeği, insan emeğinin önüne geçtiği bir dünyada toplumsal kontratın de yine yazılması gerekeceğini tabir eden Alsaç, “Vergileri kim ödeyecek? Devlet nasıl finanse edilecek? Robot sahibi şirketlere mi, yoksa ürettikleri bedel üzerinden topluma mı vergi kesilecek?” sorularını yöneltti.
Evrensel Temel Gelir’in hem kapitalizm hem de sosyalizmin ötesine geçen bir şeye evrileceğini belirten Alsaç, bolluk olacağını, enflasyonun olmayacağını, sıhhat ve eğitimin erişilebilir olacağını zira yapay zekâ ve robotların bunu mümkün kılacağını söz ediyor.
Ancak yazısının devamında Alsaç, “Ama tüm bu bolluğun ortasında, insanın kendine sorduğu o kadim soru cevapsız kalırsa: “Ben neden buradayım?” … o vakit ne GSYİH sayısı, ne robot verimliliği, ne de sanal gerçeklik gezisi bu boşluğu dolduramaz” tabirlerine yer veriyor.
‘GSYİH ARTIK BİR ŞEY SÖZ ETMİYOR’
Alsaç, yazının devamında şu sonuca varıyor:
“GSYİH artık bir şey tabir etmiyor. Ölçtüğünü sandığımız şeyi ölçmüyor; hayat kalitesini değil, sistemin çark etmesini ölçüyor. Çin’in yükselişi bunu sayılarla ortaya koyuyor. Jake Sullivan üzere ABD seçkin sınıf sözcüleri bu durumu kabul ediyorlar. Tarih, en büyük öğreticidir ve bunu imparatorlukların çöküşüyle gösterdi.
Önümüzdeki büyük dönüşümde teknoloji belirleyici olacak lakin kâfi olmayacak. Asıl problem, “Bolluk içinde mana nasıl üretilecek? Devlet ve toplum hangi unsurlara nazaran tekrar örgütlenecek?” …ve en değerlisi, milyarlarca insanın “neden” sorusuna verilecek karşılık ne olacak?
Bu soruların karşılığı ne gökyüzünden inecek ne de bir sabah apansız doğacak. Tarih, eskinin bağrından büyür. Yenilik, çürümekte olan yerin içine kök salar. Feodalizm kapitalizmi doğurduğunda, kimse bu iki dünyanın birebir anda var olacağını, üst üste geleceğini, çatışacağını ve iç içe geçeceğini tam olarak kavrayamamıştı. Bugün de o denli. Yırtıcı kapitalizm kendi çelişkilerinin yüküyle çökerken, onun içinden, onun araçlarını, teknolojisini, üretim kapasitesini devralarak yeni bir sistem filizleniyor. Geçiş periyotları uzun ve çetrefilli vakitlerdir; bu gerçeği görmezden gelmek ne optimistlik ne de bilim olur.
Bilimsel sosyalizm, halk kuyrukçuluğu yapmaz. Saflaşmamış temennilerle, sloganlarla ya da kitleyi okşayan vaatlerle yol yürümez. Vaktin objektif gerçeklerine ve toplumsal birikimin maddelerine yaslanır. Bu yasalar, yakın gelecekte robot emeği insan emeğini fiyat olarak geçtiği anda, sermayenin kâr sisteminin kendi kendini tasfiye etmeye başlayacağını gösteriyor. Artı-değeri makineler ürettiğinde, kim kime emek satacak? Bu soru kapitalizmin temel denklemini tahlilsiz bırakıyor ve bu bir felaket senaryosu değil, tarihin diyalektik akışının mantıksal bir sonucunu ortaya çıkarıyor.
Evet, bolluk gelecek. Sıhhat erişilebilir olacak, eğitim demokratikleşecek, güç ucuzlayacak. Bunlar hayal değil, üretim güçlerinin gelişiminin kaçınılmaz çıktıları. Ancak bu bolluk bizatihi adil dağılmayacak. Mülkiyet alakaları dönüşmeden, üretim araçları üzerindeki egemenlik el değiştirmeden, yapay zekâ ve robot parkları bugünkü sahiplerinin elinde kalmaya devam ederse, bolluk, tarihte eşi görülmemiş bir servet ağırlaşmasına dönüşür. Sorun teknoloji değil… Teknolojinin kimin elinde, kimin için çalıştığıdır.
Günümüzde kapitalizmi en düzgün uygulayan, onu en rasyonel ve planlı biçimde işleten ülkelerin başında, garip görünse de bilimsel sosyalist bir çizgide hareket eden devletler geliyor. Bu çelişki değil; diyalektiğin ta kendisi. Eskiyi bertaraf etmek için evvel onu ustalıkla kullanmak gerekir. Çin’in yaptığı da budur: Kapitalizmin araçlarını, kapitalizmi aşmak için kullanmak. Sonuç mu? Yüzde doksanlık bir sıhhat maliyet farkı, 50 dolarlık MR, 200 bin liralık elektrikli araç ve Jake Sullivan’ın “hâkim konum” kabulü.
Devrimci çözülüşler vaktin gerçekleri ve toplumsal birikim üzerinde ilerler. Ne erken ne de geç! Tam olgunluk anında. O an, bu sefer, robotik otomasyonun insan emeğini fiyat olarak geride bıraktığı gündür. O eşikten sonra hiçbir şey eskisi üzere olmayacak. Bu bir kehanet değil, üretim güçlerinin gelişim yasasının öngörüsüdür.
Asya Çağı’nın yaslandığı devrimci durum gerçek iktisattır. GSYİH baskısı altında değildir. İnsan odaklılık, hümanizm yeni medeniyetini bulmuştur. Dünya genelinde yaşanan çatışmalar bu yeni gerçekliğe nazaran çözülecektir. Asya Çağı’nı nükleer füzelerle, ekonomik tetikçilerle, biyolojik akınlarla ve daha birçok insanlık dışı planlarla durduramazlar.
Türkiye, Asya Çağı’nın merkez ülkelerinden biridir.”
