Doğu Akdeniz’den Körfez Bölgesi’ne uzanan coğrafyada arazi, hafıza ve arşiv alakasını mercek altına alan “Barajdan Sızanlar” standının basın ön gösterimi Salt Beyoğlu’nda gerçekleşti.
Bölgenin görsel ve kültürel hafızasına ışık tutan stantta Türkiye’den Filistin’e, Lübnan’dan Tunus’a uzanan geniş bir bölgenin kültürel ve tarihi katmanlarını araştıran sanatkarların yapıtları görülebiliyor. Bölgenin kolektif hafızasını oluşturan ögeleri ele alan stant, modernite ve geleneğin kesişim noktalarını inceliyor.
Serginin programlayıcısı Gülce Özkara, doktora çalışmasının bir sonucu ve devamı olarak standın ortaya çıktığını, çalışmanın temel olarak arazi ve arşiv ortasındaki münasebete odaklandığını söyledi.
“Sergi, sömürgeci pratiklerin ötesinde bir ‘yerdeşlik’ tahayyül ediyor”
Özkara projenin, “Araziye bir hafıza olarak yaklaşılabilir mi?” sorusu merkezinde şekillendiğini aktararak, “Bu sorudan yola çıkarak, her yerde aslında ‘arazi’yi görmeye başladım diyebilirim. Bu noktada işbirliği halinde olduğumuz sanatkarların işleri ve sanatkarların kendileriyle diyaloğumu derinleştirerek standın ana çerçevesini oluşturmaya başladım. Böylelikle arazi kavramı, benim için kavranabilir bir hal almış oldu.” dedi.
Çalışmanın Doğu Akdeniz’den Körfeze uzanan bir coğrafyada, arazi kavramına dair farklı yaklaşımlara odaklandığını kaydeden Özkara, “Böylece çalışma bir mühlet sonra Türkçe ve daha çok Arapça konuşulan bir coğrafyada farklı ilişkilenme biçimlerine, ortak bir yer ve tarihi tecrübe ile sömürgecilik geçmişine bakmaya başladı. Arazinin, sahip olduğu bu geçmişi ve paydaşlığı taşıyan hem üzerine bastığımız bir yer hem de toplumsal ve kültürel alakaları taşıyan, onları bugüne aktaran bir yer olduğuna yönelik farkındalık oluşmaya başladı.” tabirlerini kullandı.
Gülce Özkara, standın sanatsal olarak birbiriyle konuşan yapıtlardan oluştuğunun altını çizerek, şunları aktardı:
“Buradaki eserler hem toprakla farklı bir alaka kuruyor hem de bunu estetik olarak farklı bir formda ele alıyor. Stanttaki çalışmalar, birbiriyle farklı bakış açılarına sahip fakat birebir istikamete bakarken bile öteki kısımlara ayrılıyor. Bu çalışma, rastgele bir kavramı öne çıkarmaktan fazla, karşılaştığım işler ya da sanatkarlarla diyalog içerisinde gelişti ve bunu son derece değerli buluyorum. Stant bu manada sömürgeci pratiklerin ötesinde bir ‘yerdeşlik’ tahayyül ediyor. Proje, ulus-devlet hudutlarını aşan ortak tarihî tecrübelerin ve coğrafyalar ortası dayanışma imkanlarının peşinde, kolektif bir varoluş tabanı düşlüyor.”
“Hafıza, çatlaklardan bugüne sızar”
Çalışmanın, yerdeşlik halinin meydana getirdiği ortak tabanın oluşumunda arazinin hafıza ve arşivle bağlantısını merkeze aldığını vurgulayan Özkara, “Barajlar, kanallar, petrol kuyuları, jeotermal santraller, nezaret sistemleri, baz istasyonları, fizikî peyzajın yanı sıra onun etrafında şekillenen toplumsal ve kültürel bağları da dönüştürür. Lakin toplumsal bellek yok olmaz, tersine yere kazınır. Irmaklar, bataklıklar, sokaklar, kahvehaneler hafızayı tutan birer arşiv haline gelir.” görüşlerine yer verdi.
Özkara, “Barajdan Sızanlar” isminin, insan hakları avukatı Noura Erakat’ın, “Barajı yarıp geçiyoruz, uğraşa devam edin!” kelamından alındığını lisana getirerek, “Sergi, altyapıları yalnızca bir tahakküm aracı olarak değil, sızıntıların ve direnişin metaforu olarak konumlandırıyor. Durağan görünen bir ırmağın apansızın taşkına dönüşmesi üzere, hafıza da çatlaklardan bugüne sızar. Arazi, mülkiyetin, tahakkümün, kaynak sömürüsünün tabanı olabildiği kadar hatırlamanın, bir ortaya gelmenin ve yerdeşlik kurmanın yollarını da barındırır.” değerlendirmesinde bulundu.
Serginin geniş bir alanı farklı dinamikleriyle birlikte düşündüğünü kelamlarına ekleyen Özkara, şöyle devam etti:
“Sömürgeci bir iç deniz projesinin Sahra’daki tortuları, telekomünikasyon ağlarının görünmez peyzajı, terk edilmiş bir gece kulübünden sızan ışıklar ve yüzyılların çöküşünü saniyelere sığdıran obrukların sesi yerde birbirine karışır. Eski bir istihbaratçının Batı Asya’nın güç haritasını belirleyen çöl rotalarından, nükleer felaketlerin toprakta bıraktığı izlere, Avrupa’ya göçen emekçilerin belleklerinde taşıdıkları görünümlerden, yok edilen Filistin köylerinin hudutlarını tekrar çizen inatçı kaktüs köklerine kadar birçok anlatı müşterek bir yerde buluşur.”
Haig Aivazian, Monira Al Qadiri, Al-Wah’at Collective, Mehmet Ali Boran, Can Candan, Aslıhan Demirtaş, Alia Farid, Metincan Hoş, Emre Hüner, Evrim Kaya, Yelta Köm, Fredj Moussa, Dima Srouji, Aslı Uludağ ve Merve Ünsal’ın yapıtlarıyla katkı sunduğu stant 23 Ağustos’a kadar ziyaret edilebilecek.
Sergi, Hollanda Krallığı ve Feltouch’ın dayanağı, Asya International Movers, Bankerhan Hotel, Eureko Sigorta ve Jotun’un katkılarıyla gerçekleştirildi.
