ÇANAKKALE Kara Savaşları sırasında, 25 Nisan 1915’te 19’uncu Tümen Kumandanı Yarbay Mustafa Kemal Atatürk’ün 57’nci Alay ile Anzaklara karşı gerçekleştirdiği kritik müdahalenin 1956 yılında kaleme alındığını belirten Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nden (ÇOMÜ) Dr. Öğretim Görevlisi İsmail Sabah, “Bu mevzuda yabancı literatüre baktığımızda en kıymetli yorumlardan birinin Avustralyalı gazeteci ve müellif Alan Moorehead tarafından yapıldığını görmekteyiz. Kendisi 57’nci Alay’ın Atatürk yönetiminde Conkbayırı’na gerçekleştirdiği bu kritik müdahaleyi, ‘İtilaf kuvvetleri açısından bakıldığında bütün bir seferin en büyük, en bahtsız rastlantılarından birisi de küçük rütbeli ancak dahi bir Türk subayının o esnada orada bulunmasıydı’ kelamlarıyla anlatır” dedi.
Çanakkale Kara Savaşları sırasında 25 Nisan 1915’te 19’uncu Tümen Kumandanı Yarbay Mustafa Kemal Bey’in ölmeyi emrettiği 57’nci Alay ile Anzaklara karşı elde ettiği muvaffakiyet, Avustralyalı gazeteci ve muharrir Alan Moorehead tarafından 1956 yılında kaleme alındı. 57’nci Alay’ın 25 Nisan 1915’te Anzaklara karşı verdiği çabayı anlatan ÇOMÜ’den Dr. Öğretim Görevlisi İsmail Sabah, “57’nci Alay 25 Nisan 1915 tarihinde Bigalı köyünde 19’uncu Tümen’e bağlı olarak bulunmaktayken Anzak Kolordusu’nun Arıburnu’na çıkmasıyla Tümen Kumandanı Mustafa Kemal Bey’in inisiyatifiyle harekete geçer. 25 Nisan sabahı saat 10.00 civarında Conkbayırı’na yetişir” tabirlerini kullandı.
‘MUHAREBELERİN EN KRİTİK NOKTALARINDAN BİRİ’
Dr. Öğretim Görevlisi Sabah, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Mustafa Kemal Bey o esnada kıyısı korumakla vazifeli olan 27’nci Alay’a bağlı ve o esnada da Conkbayırı’na gerçek çekilmekte olan bir küme askerle karşılaşır. Ortalarında o meşhur tarihi konuşma yaşanır. Nereye gidiyorsunuz? ‘Efendim düşman’ diyerek 261 rakımlı zirveyi gösterirler. Atatürk devamında şöyle anlatır. ‘Hakikaten baktım ki düşmanın bir avcı bölüğü büyük bir hürlük içerisinde bulunduğum noktaya gerçek gelmekteydi. O vakit anladım ki düşman askeri benim askerimden bana daha yakındı’. Zira Atatürk 57’nci Alay askerleri kuvvetli muharebe alanını aştıkları için yorulduğundan onlara 10 dakikalık bir istirahat vermişti. Atatürk o vakit bu askerin önüne geçerek düşmandan kaçılmaz. ‘Efendim cephanemiz bitti’. ‘Cephaneniz bittiyse süngünüz var’ diyerek bu askerlere süngü taktırıp yere yatırır. Çabucak geriye haber salar ve 57’nci Alay’ın marş marşta bulunduğu yere gelmesini emreder. 57’nci Alay birlikleri yetiştiğinde Mustafa Kemal Atatürk, Çanakkale Muharebeleri tarihine geçen o meşhur buyruğunu verir. ‘Ben size taarruzu değil, ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek vakit zarfında yerimizi diğer kuvvetler ve kumandanlar alabilir’ diyerek 57’nci Alay’ı taarruza kaldırır. 57’nci Alay’ın Atatürk Yönetimi’nde 25 Nisan sabahında gerçekleştirdiği bu kritik müdahale, Çanakkale savunmasının erken çökmesini de engelleyerek muharebelerin en kritik noktalarından birini teşkil eder.”
‘ZAFERİN KAZANILMASINDA ÇOK BÜYÜK BİR HİSSE SAHİBİ OLMUŞTUR’
Atatürk’ün bu inisiyatifle daha fazla asker kaybedilmesinin önüne geçtiğini söyleyen Dr. Öğretim Görevlisi Sabah, “Çünkü 25 Nisan sabahında 57’nci Alay’la birlikte Atatürk şayet Conkbayırı’na yetişmemiş olsaydı yarımadanın hakim noktaları olan Conkbayırı ve Kocaçimantepe sabahın erken saatlerinde Anzaklar’ın eline geçebilir ve bu zirveyi geri almak için çok daha fazla asker kaybetmek durumunda kalabilirdik. Yani Atatürk ve 57’nci Alay 25 Nisan sabahında aslında birçok askerin de kaybedilmesinin önüne geçmiştir. 57’nci Alay’ın kıssası de Atatürk’ün ölmeyi emretmesiyle başlar. Zira 57’nci Alay, 25 Nisan’da dahil olduğu Çanakkale Muharebelerinden bu cepheden ayrıldığı 20 Ocak 1916 tarihine kadar 1 haftalık istirahat haricinde hep ön hatta bulunmuş ve bu zaferin kazanılmasında çok büyük bir hisse sahibi olmuştur.”
‘ÇALILAR ORTASINDA 20 METRE UZAKLIKTA HARP’
27’nci Alay’da vazifeli Mucib Kemal Yeri’nin kelamlarına de değinen Dr. Öğretim Görevlisi Sabah, “57’nci Alay’ın bu buyruktan sonraki ceridelerine baktığımız vakit birinci günkü tesadüf muharebelerinde yani şimdi daha siper sınırlara kazılmadığı için her iki tarafın karşılıklı denk gelmesiyle başlayan tesadüf muharebelerinde çalılar ortasında 20 metre uzaklıkta harp ettiğini görmekteyiz. O gün bu taarruzun şahitlerinden biri olan 27’nci Alay’da vazifeli Mucib Kemal Yeri isimli bir subayımız daha sonra bu biçim için ‘İhtiyar tarihin ölmez sayfalarına Türk zaferini kanlarıyla yazarak ilerleyenler büyük bir sabırsızlıkla beklediğimiz 57’nci Alay ve bu mucizeyi gerçekleştiren de 19’uncu Tümen Kumandanı Mustafa Kemal Bey’den diğeri değildi’ diyecektir.”
‘KRİTİK BİR MÜDAHALE OLDUĞUNU SÖZ EDER’
Dr. Sabah, şu tabirleri kullandı:
“Bu bahiste yabancı literatüre baktığımızda en kıymetli yorumlardan birinin Avustralyalı gazeteci ve muharrir Alan Moorehead tarafından yapıldığını görmekteyiz. Kendisi 57’nci Alay’ın Atatürk yönetiminde Conkbayırı’na gerçekleştirdiği bu kritik müdahaleyi, ‘İtilaf kuvvetleri açısından bakıldığında bütün bir seferin en büyük, en bahtsız rastlantılarından birisi de küçük rütbeli ancak dahi bir Türk subayının o esnada orada bulunmasıydı. Zira Atatürk o tarihte erken bir saatte oraya yetişmemiş olsaydı Avustralyalılar ve Yeni Zelandalılar pekala bu hakim dorukları ele geçirebilir ve harekat bu noktadan sonra daha rahat ilerleyebilirdi. İtilaf kuvvetleri açısından bakıldığında bütün bir seferin en büyük, en bahtsız rastlantılarından birisi de küçük rütbeli fakat dahi bir Türk subayının o esnada orada bulunmasıydı. Zira Atatürk, o tarihte erken bir saatte oraya yetişmemiş olsaydı Avustralyalılar ve Yeni Zelandalılar pekala bu hakim zirveleri ele geçirebilir ve harekat bu noktadan sonra daha rahat ilerleyebilirdi’ diyerek aslında bu müdahalenin ne kadar kritik bir müdahale olduğunu da manalı sözlerle tabir eder.”
