Bosna Hersek’in Nevesinje kentinde bulunan ve 1992-1995’teki savaşta Sırplar tarafından yıkılan Osmanlı yapıtı Dugalica Mescidi, Türkiye’nin takviyesiyle özgün mimarisine sadık kalınarak tekrar inşa edildi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2023’te başlanan caminin yine inşa çalışmaları sona erdi. Bölgesinin en eski ve özgün yapıtlarından olan caminin açılışı, Bosna Hersek’teki Vakıf Günleri kapsamında 26 Nisan’da Vakıflar Genel Müdürü Sinan Aksu’nun katılımıyla yapılacak.
Hacı Velijudin Bakrac tarafından 1515’te yaptırılan cami, Hersek bölgesinde yalnızca bir ibadet yeri değil, tıpkı vakitte bölgenin toplumsal ve kentsel yapısına ışık tutan kıymetli bir kültürel miras olarak biliniyor.
Caminin yanında bulunan tarihi saat kulesiyle oluşturduğu bütünlük, Osmanlı şehircilik anlayışının bölgedeki yansımalarından biri olarak öne çıkıyor.
Saat kulesi, devrin yerleşim sisteminde merkezi bir simge fonksiyonu görürken Dugalica Mescidi ile Nevesinje’nin tarihi kimliğinin kıymetli modüllerinden birini oluşturuyor.
Bosna Hersek’te 1992-1995’teki savaşta yüzlerce mescitle birebir mukadderatı paylaşan Dugalica Mescidi, 1992 yılında Sırplar tarafından yine yapılmasının önlenmesi için temellerine kadar yıkıldı.
Caminin yine üretimi için arkeolojik incelemeler yapıldı
Vakıflar Genel Müdürlüğünün dayanağıyla caminin yine inşa süreci 2023’te başlatıldı. Proje başlangıcında caminin bulunduğu alanda rastgele bir mimari kalıntının bulunmaması ve alanın uzun müddet otopark olarak kullanılması, yine inşa çalışmalarını daha da hassas hale getirdi.
Uzman takımlar, yapının yine ayağa kaldırılması sürecinde arşiv evrakları, tarihi kayıtlar ve alanda yürütülen arkeolojik incelemelere dayandı. Birinci evrede gerçekleştirilen hafriyat çalışmaları sonucunda özgün yapıya ilişkin temel izlerine ulaşıldı.
Ortaya çıkarılan temeller, mühendislik değerlendirmelerinin akabinde güçlendirilerek yeni yapının taşıyıcı sistemi bu temeller üzerine inşa edildi. Cami, özgün mimari karakterine bağlı kalınarak ve çağdaş onarım prensipleri doğrultusunda tekrar şekillendirildi.
Proje sırf cami yapısıyla hudutlu tutulmadı. Dugalica Mescidi etrafında külliye anlayışı çerçevesinde mektep, abdesthane ve tarihi saat kulesini kapsayan bütüncül bir düzenleme hayata geçirildi.
Saat kulesinde yürütülen çalışmalar ise projenin en teknik etaplarından biri olarak öne çıktı. Kule, iç kısmına yerleştirilen çelik konstrüksiyon sistemiyle güçlendirilirken dış cephede hasar gören taş bloklar titizlikle sökülerek özgün materyale uygun yeni taşlarla değiştirildi.
Cami, ulusal anıt statüsünde
Tüm onarım ve yine inşa süreci, memleketler arası prensip ve mesleksel standartlara uygun formda yürütülürken, hem tarihi kimliğin korunması hem de yapısal güvenliğin sağlanması öncelik olarak belirlendi.
Dugalica Mescidi ve saat kulesinin bulunduğu alan, Bosna Hersek’te 2005’te ulusal anıt ilan edilmişti. Tekrar inşa çalışmalarıyla birlikte, bölgenin tarihi ve kültürel hafızasının tekrar canlandırılması hedefleniyor.
Yetkililer, projenin tamamlanmasıyla Dugalica Mescidi’nin sırf bir ibadet yeri değil, tıpkı vakitte Bosna Hersek’in çok katmanlı tarihini yansıtan kıymetli bir kültürel miras noktası olarak yine hayat bulacağını vurguluyor.
