O’Leary, CNBC televizyonuna verdiği röportajda, havacılık dalının Orta Doğu kaynaklı jeopolitik riskler ve artan maliyet baskılarıyla karşı karşıya olduğunu belirtti.
Uçak yakıtının (Jet A-1) varil başına 80 dolardan 150 doların üzerine yükselişine dikkati çeken O’Leary, “Fiyatlar temmuz, ağustos ve eylül aylarında da bu düzeylerde kalırsa, Avrupa havayolu şirketlerinin birer birer havlu attığını göreceksiniz.” dedi.
O’Leary, İrlanda merkezli Ryanair’in, yakıt muhtaçlığının yüzde 80’inde fiyat sabitleyerek kendisini garanti altına aldığını vurguladı.
Ancak rakiplerinin zayıf sabitleme konumları nedeniyle önemli finansal darboğaza gireceğini öngören O’Leary, Ryanair’in güçlü finansal yapısını kullanarak bilet fiyatlarını baskılayacağını ve bu durumun rakipleri üzerindeki baskıyı daha da artıracağını söyledi.
Michael O’Leary, başlangıçta haziran ayı için öngörülen jet yakıtı tedarik krizinin, yakıt şirketlerinden gelen son bilgiler doğrultusunda azaldığını bildirdi.
Tedarikçilerle yapılan görüşmelere dayanarak haziran sonuna kadar bir kesinti beklemediklerini belirten O’Leary, “Hürmüz Boğazı en kısa müddette trafiğe açılmalı. İngiltere üzere Kuveyt petrolüne bağımlı pazarlarda risk azalsa da durum hassasiyetini koruyor.” değerlendirmesinde bulundu.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDAKİ BLOKAJ MALİYETLERİ KATLADI
Orta Doğu’da 28 Şubat’ta başlayan çatışmalar ve stratejik ehemmiyete sahip Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, Avrupa güç piyasalarında ve havacılık dalında şok dalgaları oluşturdu.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) dataları, jet yakıtı fiyatlarının tarihi bir süratle yükseldiğini ortaya koydu.
IATA Jet Yakıt Endeksi’ne nazaran, 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar düzeyinde olan global fiyatlar, savaşın başlamasından yalnızca bir ay sonra, 3 Nisan prestijiyle yüzde 110 artışla 209 dolara fırladı.
Kuzeybatı Avrupa’da navlun ve sigorta dahil (CIF) fiyatlar ise varil başına 216,9 doları görerek rekor kırdı. 24 Nisan prestijiyle fiyatlar 179,46 dolara gerilese de kriz öncesi düzeylerin çok üzerinde seyretmeye devam ediyor.
Krizin merkezinde, global petrol ticaretinin ana arteri olan Hürmüz Boğazı’ndaki blokaj yer alıyor. 28 Şubat’ta başlayan savaş sonrası ticaret akışının aksamasıyla; günlük 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol eseri sevkiyatında büyük çaplı kesintiler yaşandı. Bu durum, havacılık dalında önemli bir arz kısıtı ve maliyet baskısı oluşturdu.
Orta Doğu’daki istikrarsızlık yalnızca jet yakıtını değil, doğal gaz ve ham petrol fiyatlarını da tetikledi. Avrupa Birliği (AB), savaşın başladığı 28 Şubat’tan bu yana güç ithalatı için yaklaşık 24 milyar avro ek maliyetle karşı karşıya kaldı.
SEKTÖRDE KESİNTLER VE EK FİYATLAR BAŞLADI
Uçak yakıtı gereksiniminin yaklaşık yüzde 70’ini öz kaynaklarıyla karşılayabilen, geri kalan kısmında ise büyük oranda Orta Doğu ve Körfez ülkelerine bağımlı olan Avrupa Birliği (AB) rafinerileri, tedarik zincirindeki kırılma nedeniyle “kıtlık” riski yaşadı.
Yakıt maliyetlerinin iki katına çıkması, kıta genelinde operasyonel istikrarları altüst ederken, havayolu şirketlerini kapasite düşürmeye ve kitlesel uçuş iptallerine zorladı.
Artan maliyet baskısı karşısında Avrupa’nın önde gelen havayolu şirketleri operasyonel stratejilerini yine yapılandırıyor.
Alman hava yolu şirketi Lufthansa, yakıt tasarrufu amaçları doğrultusunda ekim ayına kadar 20 bin kısa aralı uçuşu programından çıkardı.
İngiltere merkezli düşük maliyetli havayolu şirketi EasyJet, mart ayında 25 milyon sterlin ek yakıt faturasıyla karşılaştığını duyurdu. Yılın birinci yarısında 540 ile 560 milyon sterlin ortasında ziyan öngören şirket, kapasite kesintilerinin yanı sıra bilet fiyatlarında artış sinyali verdi.
İskandinavya Havayolları (SAS) maliyetler nedeniyle bin uçuşu iptal ederken, Hollandalı KLM kapasitesini 80 uçuş azaltma kararı aldı.
Air France-KLM Group ise artan masrafları sübvanse etmek gayesiyle uzun aralı uçuşlarda yolcu başına 100 avroluk “ek yakıt harcı” uygulamasına geçti.
BRÜKSEL DEVREYE GİRİYOR
Avrupa Birliği (AB), Orta Doğu’da derinleşen çatışmaların ve Hürmüz Boğazı’ndaki arz daralmasının tetiklediği güç krizine karşı kapsamlı bir acil durum planı hazırladı. Hava yolu şirketlerinin ve Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Lideri Fatih Birol’un “Avrupa kısa müddette jet yakıtı kıtlığı riskiyle karşılaşabilir” ihtarının akabinde harekete geçen AB Kurulu, “AccelerateEU” planını kamuoyuna sundu.
İthal fosil yakıtlara bağımlılığın son 5 yılda ikinci defa büyük bir krize yol açması üzerine hazırlanan plan, havalimanları ve havayolu şirketleri ortasındaki uyumu en üst düzeye çıkarmayı hedefliyor.
Plana nazaran, güç alanında AB seviyesinde daha güçlü uyum sağlanacak. Gaz depolarının doldurulması, petrol stoklarının kullanımı, ulusal acil tedbirler ile jet yakıtı ve dizel arzının teminat altına alınması üzere alanlarda işbirliği artırılacak. Üye ülkelerin acil durum önlemleri, petrol rafinerisi üretim kapasitesi de dahil olmak üzere yakından koordine edilecek.
AB genelinde ulaşım yakıtlarının üretimi, ithalatı, ihracatı ve stok düzeylerini izlemek maksadıyla yeni bir “Yakıt Gözlemevi” kurulacak.
Bu sistem sayesinde muhtemel yakıt kıtlıkları süratli halde tespit edilecek ve acil durumlarda istikrarlı yakıt dağılımı sağlanacak.
Komisyon, yüksek jet yakıtı fiyatları ve mümkün arz dertlerinin havacılık kesimi üzerindeki tesirini azaltmak için mevcut AB havacılık kurallarındaki esnekliklere açıklık getirecek.
Enerji analistleri, AB’nin bu adımlarının stratejik değerine dikkat çekmekle birlikte, planın hudutlarına işaret ediyor.
Uzmanlara nazaran “AccelerateEU”, jet yakıtı fiyatlarını direkt düşürmekten fazla, arz zincirindeki kopmaları engellemeye ve muhtemel bir fizikî yakıt kıtlığının önüne geçmeye odaklanıyor.
