Üretimde yaşanan darboğazın üstüne bir de Orta Doğu’daki tırmanan tansiyon nedeniyle pazar kaybeden hazır giyim kesimi, istihdamı korumak için KOSGEB takviyesinde “savaş esnekliği” istiyor. Türkiye Giysi Sanayicileri Derneği (TGSD) Başkanı Toygar Narbay, “Dışsal şoklar varken, teknik kurallar esnetilmeli. Yüzde 3 tolerans hayati önemde” dedi. Aslında istihdam muhafaza takviye programına müracaatlar 30 Nisan tarihinde bitti.
Ancak Toygar Narbay’a nazaran, başvursa dahi birçok işletme primde 30 gün kriterini tutturamayacağı için bu desteklerden yararlanamayacak. İhracat pazarında yaşanan kayıpların işletmelerin denetimi dışında geliştiğini o nedenle pakete “savaş” ayarı yapılabileceğini söyleyen Narbay, KOSGEB tarafından hayata geçirilen çalışan başına 3 bin 550 TL’lik istihdam takviyesinin, teknik bir hesaplama yanlışı nedeniyle “ulaşılamaz” bir teşvike dönüşme riski taşıdığına işaret etti. Müracaatları 30 Nisan prestijiyle sona eren takviye paketinde, işletmelerin 2026 yılı boyunca takviyesi alabilmesi için devamsızlıktan arındırılmış net 30 günlük prim gününü yakalaması bekleniyor.
Bu nedenle de teknik hesaplamalardan ve doğal devamsızlıklardan kaynaklanan farkın tolare edilmesi için uygulama kuralına yüzde 3’lük bir esneklik eşiği eklenmesi talep ediliyor. Bu talebi, bir mektupla KOSGEB başkanlığına sunan TGSD, Bakanlık seviyesinde de teşebbüslerde bulunacak. Dayanak ödemelerinde ise resmi bir takvim bulunmazken, takvimin mayıs ayı içerisinde netleşmesi bekleniyor.
‘ESNEKLİK SAĞLANMALI’
İhracat pazarlarında yaşanan kayıpların işletmelerin denetimi dışında geliştiğini belirten Narbay, bu durumun bir “force majör” (mücbir sebep) olarak kıymetlendirilmesi gerektiğini tabir etti. Narbay, “Rusya-Ukrayna savaşı ve Orta Doğu’daki istikrarsızlık, Arap coğrafyasına olan ihracatımızı daraltırken, İsrail ile ticaretin haklı nedenlerle durdurulması da bölümü etkiledi.
Bu dışsal şoklar yaşanırken, istihdam takviyesi için konulan ‘sıfır hata’ kuralı gerçekçi değil. Savaşın etkilerini göğüsleyen firmalara sahadaki gerçeklere uygun bir esneklik sağlanmalı” diye konuştu.
Takvim yapısı ve mavi yaka çalışma düzeni nedeniyle oluşan yüzde 1,9’luk doğal sapmanın üzerine savaş ve kriz tesirleri de eklendiğinde, desteğe erişimin imkansızlaştığını söyleyen Narbay, “Başvurular 30 Nisan’da bitti fakat birçok firmamız, sadece bu matematiksel kurgu ve dışsal tesirler yüzünden dayanaktan fiilen yararlanamayacak. Talebimiz olan yüzde 3 tolerans, sistemi gevşetmek değil, savaşın ve takvimin yarattığı teknik mağduriyeti gidermek, alandaki gerçeklere uyarlamak olur” sözlerini kullandı.
MAVİ YAKADA TAKVİM ETKİSİ
Beyaz yaka ve mavi yaka arasındaki fiyatlandırma farkının destek kriterlerinde göz arkası edildiğini söyleyen Narbay, “Beyaz yakalıda devamsızlık prim gününü doğrudan etkilemezken, saat fiyatlı çalışan mavi yakalıda bir günlük devamsızlık direkt prim kaybı demek. Bu, dayanak gayelerinin belirlenmesinde kritik sonuç doğuruyor.
30 gün çeken aylarda bir gün devamsızlık yapan bir çalışan, 29 gün prim üretiyor. 31 gün çeken aylarda ise tıpkı çalışan, bir günlük devamsızlığa karşın aylık prim tavan gün sayısı olan 30 gün prim üretebiliyor. Şubat ayı 28 gün çektiğinde ise devamsızlık yoksa, sistem 30 gün prim kabul ederken, bir günlük devamsızlıkta çalışan 27 gün prim üretiyor. Bu teknik fark, işletmelerin performansını değil, takvimi cezalandırmak manasına geliyor” dedi.
Program’ın 2025 yılı Kasım-Aralık aylarının net prim gününü kabul ederek 2026 yılı için bir hedef koyduğunu lisana getiren Narbay, “İşletmeler lakin devamsızlıktan arınmış net 30 günü yakalarsa desteği alabilecek. Bu durumda işletmenin gerçek hayat içindeki doğal devamsızlıkları hesap dışında bırakılmış olacak. Meğer birebir çalışan yıl boyunca her ay sırf bir gün devamsızlık yapsa bile, yıllık toplamda amacın altında kalabiliyor” açıklamasını yaptı.
Emek ağır bölümlerde devamsızlığın teorik değil, fiili bir olgu olduğuna işaret eden Narbay, özellikle bayan istihdamının ağır olduğu hazır giyside devamsızlık oranlarının yüzde 5 düzeylerinde seyrettiğini hatırlattı. Narbay, desteğin kapsayıcı olması için “Mesele sadece bir teşvik parametresi değil, emek ağır bölümlerde istihdamın korunması, büyük işletmelerin dayanıklılığının sürdürülmesi ve sektörel ekosistemin ayakta kalması sorunu. Bu nedenle KOSGEB dayanağında yüzde 3’lük makul tolerans tanınması, takviye düzeneğinin maksadına daha güçlü hizmet edecek bir düzenleme olacaktır” yorumunu yaptı.
‘BÜYÜK ÖLÇEKLİ İŞLETMELERİN KESİMDEKİ ROLÜ STRATEJİK’
Dünya’dan Nurdoğan A. Ergün’ün haberine nazaran, İstihdam müdafaa dayanak programında son yapılan düzenleme ile büyük işletmeler de takviye kapsamına alındı. Bu piyasada “olumlu” karşılansa da dayanakların ölçek büyütecek nitelikle olması isteniyor. TGSD Başkanı Toygar Narbay, konuyu şöyle özetledi: “Büyük ölçekli işletmelerin kesimdeki rolü stratejik. Sayıca hudutlu olmalarına karşın, yüksek istihdam kapasitesi, tasarım, pazarlama, markalaşma ve yabancı alıcıları Türkiye’ye çekme güçleri sayesinde sadece kendi faaliyetlerini değil, tüm tedarik ekosistemini ayakta tutuyorlar. Büyük işletmelerin dayanıklılığındaki zayıflama, orta ve küçük ölçekli firmalara da vakit içinde direkt yansır. Bu nedenle takviye siyasetlerinin sadece mevcut sıkışmayı hafifletmesi değil, tıpkı vakitte işletme ölçeklerini büyütmeyi teşvik eden bir perspektifle kurgulanması gerekiyor.”
