Küresel teknoloji dünyasında taşlar yerinden oynarken, Çin Ulusal Kalkınma ve Islahat Kurulu (NDRC), teknoloji devlerini ve yatırımcıları şoke eden bir karara imza attı. Meta’nın (eski ismiyle Facebook), Singapur merkezli lakin Çin kökenli yapay zeka teşebbüsü Manus’u 2 milyar dolara bünyesine katma planı, Pekin idaresi tarafından resmen durduruldu.
Pazartesi günü yapılan açıklamada, yabancı yatırım yasağının mevcut yasa ve yönetmeliklere dayandığı belirtilerek, taraflardan satın alma sürecini derhal geri çekmeleri istendi. Bu atılım, ABD ve Çin ortasındaki teknoloji savaşının yalnızca çiplerle sonlu kalmadığını, direkt şirket satın almalarına ve fikri mülkiyete uzandığını bir kere daha kanıtladı.
TEKNOLOJİ DÜNYASINDA “SİNGAPUR AKLAMA” MODELİNE DARBE
Manus, aslında ABD ve Çin ortasındaki jeopolitik tansiyondan kaçmak gayesiyle merkezini Singapur’a taşıyan pek çok teşebbüsten biriydi. “Singapur aklama” olarak isimlendirilen bu yolla, Çinli kurucular hem Batı sermayesine erişmeyi hem de Pekin’in baskısından kurtulmayı hedefliyordu. Lakin Çin hükümetinin bu direkt müdahalesi, teknoloji kurucuları ve risk sermayedarları ortasında büyük bir alarm yarattı. Çünkü Pekin, merkez neresi olursa olsun, yerli yeteneklerin ve stratejik teknolojilerin yurt dışına transferine müsaade vermeyeceğini net bir biçimde ortaya koydu. Satın alma sürecinde Manus CEO’su Xiao Hong ve baş bilim insanı Ji Yichao’ya getirilen yurt dışı çıkış yasağı, baskının boyutunu gözler önüne seriyor.
YAPAY ZEKA STRATEJİK REKABETİN YENİ CEPHERİ OLDU
Washington idaresi, Amerikan sermayesinin Çinli yapay zeka şirketlerini desteklemesini engellemek için kısıtlamalar getirirken; Pekin de kritik sanayilerdeki üstünlük gayretine şirket satışlarını durdurarak karşılık veriyor. Uzmanlar, daha evvel yalnızca yarı iletken ve çip teknolojilerine odaklanan kontrollerin artık yapay zekayı da “ulusal güvenlik varlığı” olarak tanımladığına dikkat çekiyor. Yaşanan bu kriz, mayıs ortasında Pekin’de bir ortaya gelmesi planlanan ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Lideri Şi Cinping ortasındaki doruğun gündemini de zorlaştıracak yeni bir “dikenli konu” olarak kayıtlara geçti.
MANUS’UN YÜKSELİŞİ VE META’NIN BOŞA ÇIKAN PLANI
Yapay zeka dünyasında “Çin’in yeni DeepSeek’i” olarak isimlendirilen Manus, bilhassa karmaşık bilgi tahlili ve kodlama yapabilen yapay zeka temsilcileri (agent) konusunda ihtilal niteliğinde adımlar atmıştı. Şimdi eser lansmanından sekiz ay sonra 100 milyon dolarlık yıllık geliri aşarak rekor kıran teşebbüs, Meta için kritik bir amaçtı. Mark Zuckerberg’in liderliğindeki Meta, bu satın alma ile standart sohbet robotlarının ötesine geçmeyi ve insan müdahalesini minimize eden gelişmiş otomasyon sistemlerini tüm eserlerine entegre etmeyi planlıyordu. Lakin Pekin’in vetosuyla birlikte, Meta’nın yapay zeka asistanını güçlendirme ve inovasyonu hızlandırma stratejisi ağır bir darbe almış oldu.
