Girişim ekosistemi hem global hem de ulusal bazda değerli bir ekonomik büyüklüğe ulaştı. Bu iktisadın hukukî anlamda da teminat altına alınması ve ticari adımların gerçek kanun ve yönetmelikler çerçevesinde ilerlemesi teşebbüslerin ömrünü belirleyen ögeler ortasında yer alıyor.
Dünya’dan Sevilay Çoban’ın haberine nazaran, girişimcilik hukuku alanında uzmanlık kazanan KYO Meşru Hukuk Ofisi ortağı Avukat Gamze Müge Kan, bir startup kurarken, heyecanla başlayan yolculuğun sürdürülebilir ve güvenli ilerlemesi için sağlam bir türel temelin kaide olduğuna vurgu yaptı. Gamze Müge Kan, girişimcilerin büyüme sürecinde karşılaşabilecekleri riskleri en aza indirmek için dikkat etmesi gereken 10 temel adımı paylaştı.
Adımlar şöyle:
1 – İştirak yapısını yanlışsız kurgulamak
Girişimin birinci adımı, paydaşlık yapısını netleştirmektir. Tek kurucu mu olacak yoksa ortaklı bir yapı mı kurulacak? Şayet ortaklı bir model tercih ediliyorsa, paydaşlık sözleşmesi kesinlikle en başta hazırlanmalı. Bu mukavelede misyon dağılımları, karar alma süreçleri, sermaye oranları, kâr hissesi dağılımı ve ayrılma şartları açıkça belirtilmeli. Erken dönemde yapılacak net anlaşmalar, ileride yaşanabilecek anlaşmazlıkların önüne geçiyor.
2 – Şirket tipini gereksinime nazaran belirlemek
Startup’lar için en uygun şirket tipini seçmek, türel ve mali sorumlulukları hakikat yönetmenin anahtarıdır. Limited, anonim, şahıs yahut ismi şirket üzere farklı yapılar; sermaye ihtiyacı, ortak sorumluluk seviyesi ve yükümlülükler açısından farklılık gösteriyor. Bu nedenle iş modeli yatırım maksatları ve büyüme planları dikkate alınarak karar verilmelidir.
3 – Marka ismini yanlışsız seçmek ve korumak
Özgün bir isim bulmak kadar, o ismin tescil durumunu kontrol etmek de kıymetlidir. Daha evvel tescillenmiş bir marka kullanılması durumunda, isim hakkı kaybedilebilir ve tüm kurumsal kimliği değiştirmek gerekebilir. Uygun isim belirlendikten sonra marka ve logo, Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde tescil ettirerek yasal müdafaa altına alınmalı. Tıpkı vakitte alan ismi da güvenceye alınmalı.
4 – Fikri mülkiyet haklarını garanti altına almak
Startup bir buluş, yazılım yahut teknik yenilik geliştiriyorsa, patent yahut yararlı model başvurusu yapılması gerekiyor. Bu sayede buluş müsaadesiz kullanılamaz ve markanın uzun vadeli pahası korunur. Aksi halde, özgün fikir öteki işletmeler tarafından kopyalanabilir hale geliyor.
5 – Ruhsat ve müsaade süreçlerini denetim etmek
Faaliyet gösterilecek bölüme nazaran gerekli lisans, müsaade ve ruhsatların evvelden alınması zorunludur. Besin, sıhhat, finans yahut e-ticaret üzere alanlarda mevzuata uygunluk sağlanmadan operasyon başlatmak, önemli para cezalarına ve yaptırımlara yol açabiliyor.
6 – Yasal uyumluluğu süreklilik haline getirmek
Yalnızca kuruluş aşamasında değil, faaliyet mühletince de mevzuatlara tam ahenk sağlanmalıdır. Bilhassa Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında bilgi işleyen işletmelerin, gerekli bildirimleri yapması ve data güvenliği siyasetlerini oluşturması gerekiyor. Uyumsuzluk durumlarında yüksek cezalarla karşılaşmak mümkündür.
7 – Çalışan ilişkilerini türel temele oturtmak
Tüm çalışanlarla yazılı iş sözleşmeleri imzalanmalı ve uzaktan çalışma, prim uygulamaları üzere ayrıntılar sözleşmede açıkça belirtilmelidir. Şirket büyüdükçe iç yönetmelikler hazırlanarak işçi bağlantıları düzenlenmeli. Bu şekilde patron ve çalışan açısından şeffaflık ve itimat ortamı oluşturuyor.
8 – Çalışanlara iştirak teşviki sunmak
Bütçesi sonlu startup’lar için nitelikli çalışanı elde tutmanın tesirli yollarından biri, hisse opsiyonu sunmaktır. Belirli müddet şirkette kalan ya da değerli bir projeyi muvaffakiyetle tamamlayan çalışanlara pay verilmesi mümkündür. Lakin bu sürecin ileride anlaşmazlık doğurmaması için sözleşme ile net bir biçimde düzenlenmesi gerekir.
9 – Teşvik ve vergi avantajlarını kullanmak
Yeni kurulan işletmeler, vergi indirimleri, Ar-Ge destekleri ve teknokent teşvikleri üzere devlet programlarından yararlanabilir. Bayan girişimciler ve KOBİ’ler için özel fon ve hibeler de mevcut. Bu çeşit dayanaklar, finansal yükü azaltarak büyüme sürecine ivme kazandırıyor.
10 – Profesyonel sözleşmelerle şirketinizi koruyun
Faaliyet alanına uygun sözleşmeler hem müşterilerle hem de iş ortaklarıyla ilişkilerinizi garanti altına alıyor. E-ticaret işletmeleri için uzaklıklı satış kontratı, hizmet veren şirketler için hizmet sözleşmeleri mecburidir. Profesyonelce hazırlanmış dokümanlar, muhtemel uyuşmazlıklarda işletmenizin prestijini ve tüzel konumunu koruyor.
‘HUKUKİ EKSİKLİKLER VAZGEÇMEYE SEVK EDEBİLİR’
Ahmet Yaşar, hukuksal danışmanlığın maliyeti ve yararlarından da kelam ederken, şöyle konuştu:
“Hukuki danışmanlık, startup’lar için değerli bir maliyet kalemi olarak görülebilir lakin uzun vadede oluşabilecek riskleri ve ziyanları önlemede hayati ehemmiyete sahiptir. Çalışan mukaveleleri, müşteri kontratları, fikri mülkiyetin korunması ve şahsî bilgilerin korunması üzere günlük operasyonlar için danışmanlık alınması gereklidir. Tüzel eksiklikler yahut riskler yatırımcıyı süreci ertelemeye, paha düşürmeye yahut vazgeçmeye sevk edebilir. Tüzel danışmanlık, yatırımcı yahut potansiyel alıcı karşısına güçlü bir tabloyla çıkmayı sağlar. ‘Önleyici hukuk’ yaklaşımı, meseleler doğmadan evvel türel önlemler almayı emeller ve bu, sorun çıktıktan sonra tahlil aramaktan çok daha tesirli ve ekonomiktir.”
Yaşar, Türkiye’deki büyük ve olgunlaşmış startup’larda hukuksal altyapıya sahip olma oranı %60-70 civarında iken, erken etap teşebbüslerde bu oran %10-20’lere kadar düştüğüne dikkat çekti.
‘HİSSEDARLAR SÖZLEŞMESİ’
Startup’ların karşılaşabilecekleri yasal zorluklar ve hukuksal danışmanlığın kıymetine değinen Avukat Ahmet Yaşar, girişimlerin genelde birden çok ortakla kurulduğuna işaret etti. Yaşar, startup’larda, iştiraklerin dağılmasını önlemek için baştan bir hissedarlar mukavelesi imzalanması zorunluluğuna dikkati çekerek, “Bu kontrat, taraflar ortasındaki uyuşmazlıkların nasıl çözüleceğini, şirket iş planını, kimin hangi sorumlulukları üstleneceğini ve gelecekteki yatırım süreçleri üzere senaryoları düzenler. Türk Ticaret Kanunu (TTK) kapsamında, berbat niyetli yahut şirkete ziyan veren bir ortağın şirketten çıkarılması düzeneğinin bulunmaması nedeniyle hissedarlar mukavelesi hayati ehemmiyet taşır, payları elinden alma üzere sistemlerle şirketi koruyabilir. Yatırımcılar da yatırım yapmadan evvel hissedarlar mukavelesi üzere evrakların varlığını kaide koşar” dedi
‘AŞIRI REGÜLASYON İNOVASYONU ENGELLER’
Türkiye, ABD ve AB hukuklarını girişimcilik ekosistemi açısından ele alan Ahmet Yaşar, “Aşırı regülasyon inovasyonu engeller” sözünü kullandı. Yaşar, ABD ve AB karşılaştırması yaparken, AB’nin çok regülasyon eğiliminin, inovasyon ekosistemini ABD’ye kıyasla yavaşlattığını söyledi. Türkiye’deki startup’ların Avrupa’ya, Avrupa’daki startup’ların ise ABD’ye taşınma eğiliminin de regülasyonun inovasyon üzerindeki tesirini gösterdiğini lisana getirdi. Yaşar, yapay zekâ üzere yeni alanlarda regülasyonun istikrarlı olması gerektiği aktararak, her şeyi düzenlemenin girişimcilere hareket alanı bırakmayacağı üzere gelişimi de sekteye uğratacağını kaydetti.
