Mustafa Kemal Atatürk, Meclis’in açılmasında tez ediyor. Ankara’ya gelebilen mebuslarla yetinilerek, Meclis’in, 23 Nisan 1920 Cuma günü açılmasına karar veriliyor. Zira işgaller, isyanlar, muhalefet nedeniyle şartlar ağır, durum kritik… Dini inanışlardan güç almaya muhtaçlık var. Muhalefeti zayıflatmak isteği de bu kararda tesirli olabilir. Mustafa Kemal Paşa, Cuma gününün seçilmesini şöyle açıklıyor:
“Vatanın bağımsızlığı, aziz hilafet ve saltanat makamının kurtarılması üzere en önemli ve hayati görevleri yapacak olan bu Büyük Millet Meclisi’nin açılış gününü cumaya tesadüf ettirmekle, anılan günün mübarekliğinden istifade olunacak ve açılıştan evvel bütün bedelli mebuslarla birlikte Hacıbayramı Veli Camii Şerifi’nde cuma namazı kılınarak Kur’an’ın ve namazın parıltılarından da feyz alınacaktır.”
Paşa benzeri dini merasimlerin “Mukaddes ve yaralı vatanımızın her köşesinde tıpkı suretle” tekrarlanmasını da istiyor. Mustafa Kemal, bu tavrında içtendir. Özdendir. İç cephenin yani milletin birliği, zorlukları yenmede tayin edici bir güçtür. Zedelenmemelidir. Ayrıyeten kendisi de bu milletin bir evladıdır. Bu kültürle yetişmiştir.
Mustafa Kemal ayrıyeten Ankara’da Meclis’in açıldığını bütün kumandanlara ve valilere bir tamimle bildiriyor. Bu duyuruda kıymetli olan, tüm iktidar merkezinin, Ankara olduğunun artık açıkça ilan edilmesidir: “Büyük Millet Meclisi açıldı, bilumum makamatı mülkiye ve askeriyenin umum milletin mercii meclistir.”
Fakat vatanseverler işbirlikçileri yenene, farklı bir anlatımla Ankara İstanbul’a galip gelene kadar ülkede bir biçimde ikili iktidar davam ediyor. Mebusların aylıkları evvel 80 lirayken sonra 100 liraya yükseltiliyor.
MEBUS MAZHAR MÜFİT’İN VERDİĞİ BİLGİYE NAZARAN:
Meclis’in açılışında mebus sayısı 115’tir. 50 mebus kalpaklı (Mazhar Müfit de kalpaklıdır), 41 mebus fesli ve 21 mebus sarıklıdır. Sonra gelenlerle bu sayı: 280’e çıkıyor. Zabıtlara nazaran toplam mebus sayısı 338’dir. Mazhar Müfit bu Meclis’te Hakkâri mebusu olarak yer alıyor.
Değerli tarihçi Halil İnalcık’ın belirttiğine nazaran, 23 Nisan 1920 tarihinde açılan Büyük Millet Meclisi’ni oluşturan 390 üyeden 233’ü asker ve memur; 47’si din adamı; kalanlar çiftçi, tüccar ve aşiret reisidir.
Meclis’in üyeleri Ankara’ya birinci geldiklerinde, yatacak yer bulmak epeyce zordur. Bunun için Maarif Vekâleti binasından yararlanılıyor. Büyük bir koğuşta yerlere yataklar seriliyor. Yemek için de mebuslardan Cevdet İzrap ve bir arkadaşı birlikte tabldot düzenlemesi yapıyorlar. 70 kuruşa üç kap yemek veriliyor. Mebusların aylıkları evvel 80 lirayken sonra 100 liraya yükseltiliyor.
Ankara’ya birinci gelindiğinde Mustafa Kemal ve arkadaşları Ziraat Mektebinde kalıyorlar. Meclis açılınca istasyona ilişkin boş üç-dört odalı bir binaya taşınılıyor. Bir müddet orada kalınıyor. Birçok değerli toplantı burada yapılıyor.
Sonraki günlerde Ankara Belediyesi Çankaya’daki binayı paşaya ikram ediyor. Bu bina o vakit küçük bir bağ konutudur. İşte bu konut ulusal çabanın karargâhı oluyor. Meclis binası ise İttihat Terakki’ye ilişkin kulüp binası olarak yapılmış fakat tamamlanmamış haldedir. Fedakâr Ankara halkı meskenlerinden söktükleri kiremitleri getirerek binanın tamamlanmasına çalışıyorlar. Şimdi memlekette elektrik yoktur. Bir kahveden alınan büyük bir lamba salonun ortasına asılıyor.
İşte bu kadar mütevazı bir salonda dünyanın değerli bir çoğunluğunun ve kendi milletinin hürmetini, sevgisini kazanan başı dik ve onurlu yeni bir devlet kuruluyor. Gerçekten kıymetli olan orada alınan kararlardır.
Ulema sınıfı bir gün Hacıbayram pirinin odasında toplanarak, meclisin açılışı hakkında müsaade almak için Padişah’a müracaat edilmesini kararlaştırıyor ve bir takrir veriyorlar. Bu müracaat uygun bulunmuyor. Ulema sınıfı bu takriri geri çekiyor.
MİLLİ SİYASET
Meclis’in birinci günlerinde Mustafa Kemal, öncelikli olarak kimi maddelerin çıkarılmasını ve izlenmesi gereken siyasetin belirlenmesini teklif ediyor. Bunlar Hıyaneti Vataniye Kanunu, İstiklal Mahkemeleri Kanunu ve İcra Vekilleri Heyeti Kanunu’dur. Paşa bu kanunların inkılabın yaşaması ve başarılı olması için mecburî olduğunu açıklıyor.
Mustafa Kemal, yeni kurulan devletin izlemesi gereken siyaseti de şöyle açıklıyor:
“Bizim kendisinde açıklık ve tatbik kabiliyeti gördüğümüz siyasi meslek, ‘milli siyaset’tir. Dünyanın bugünkü genel koşulları ve asırların beyinlerde ve karakterlerde biriktirdiği hakikatler karşısında hayalperest olmak kadar büyük kusur olamaz. Tarihin sözü budur; ilmin, aklın, mantığın tabiri böyledir.
Milletimizin kuvvetli, mesut ve istikrarlı yaşayabilmesi için, devletin büsbütün ulusal bir siyaset takip etmesi ve bu siyasetin, dâhili teşkilatımıza büsbütün uygun ve dayalı olması lazımdır. Ulusal siyaset dediğim vakit kastettiğim mana ve öz şudur: Ulusal hududumuz dâhilinde, her şeyden önce kendi kuvvetimize dayanarak mevcudiyetimizi koruma ederek millet ve memleketin gerçek saadet ve bayındırlığına çalışmak… Rastgele sonu gelmez emeller peşinde milleti meşgul etmemek ve ziyana uğratmamak… Uygar cihandan, uygar ve insani muamele ve karşılıklı dostluk beklemektir.”
Mazhar Müfit, Birinci Meclis’e ait çok haklı ve hoş bir kıymetlendirme yapıyor: “Bir ihtilal meclisi olan bu Birinci Meclis’in azalarının hizmetleri ihtilal tarihimizin en ulu sayfalarını teşkil eder.”
Kaynak:
Feyziye Özberk, Atatürk ve Mazhar Müfit Yoldaşlığı, Kaynak Yayınları, İstanbul, Şubat 2025.
