ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalan ticari gemilere rehberlik etmeyi amaçlayan askeri operasyonun, duyurulmasından yalnızca iki gün sonra durdurulacağını açıkladı.
Trump, Pazar günü yaptığı açıklamada, “Özgürlük Projesi” isimli operasyonun sonraki sabah başlayacağını duyurmuştu. Hedef, ABD-İsrail ile İran ortasındaki savaşın başlamasından bu yana Tahran’ın fiilen kapattığı kritik su yolunu tekrar açmaktı.
Dünya petrol ve doğal gazının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği boğazda İran’ın gemilere yönelik tehditleri, petrol fiyatlarında büyük artışlara ve global iktisat açısından kaygılara yol açtı.
Ancak 50 saat sonra Trump, toplumsal medya platformu Truth Social’da yaptığı paylaşımda operasyonun “kısa bir süreliğine” durdurulduğunu duyurdu.
Bu karar, Savunma Bakanı’nın birebir gün ABD’nin “tüm dünya için güç, netlik ve hedefle liderlik ettiğini” söylemesinin akabinde geldi.
BBC’nin doğrulama servisi BBC Verify, “Özgürlük Projesi”nin iki günlük seyrini vakit çizelgesi halinde derledi.
Pazar: Trump projeyi duyurdu
Trump, Truth Social’da saat TSİ 23.35’te yaptığı paylaşımda şunları söyledi:
“İran, Ortadoğu ve ABD’nin güzelliği için, bu ülkelere gemilerini bu kısıtlı su yollarından inançlı formda çıkaracağımızı ve işlerine özgürce devam edebilmelerini sağlayacağımızı bildirdik.”
“Temsilcilerime, gemileri ve mürettebatlarını Hürmüz Boğazı’ndan inançlı biçimde çıkarmak için elimizden geleni yapacağımızı iletmelerini söyledim.”
Uluslararası denizcilik kuruluşu Baltic and International Maritime Council’a nazaran bölgede yaklaşık bin gemi ve 20 bin denizci mahsur durumda bulunuyor.
Trump, bu “insani jestin” Ortadoğu saatiyle Pazartesi sabahı başlayacağını söyledi.
Ayrıca, “Temsilcilerimin İran ile çok olumlu görüşmeler yürüttüğünün büsbütün farkındayım ve bu görüşmeler herkes için çok olumlu bir sonuca yol açabilir” tabirlerini kullandı.
Pazartesi: İki geminin boğazdan geçtiği bildirildi
Pazartesi günü Türkiye saatiyle gece yarısından sonra, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), kuvvetlerinin “Özgürlük Projesi”ne dayanak vermeye başlayacağını açıkladı.
Centcom’a nazaran operasyon kapsamında güdümlü füze destroyerleri, 100’den fazla hava ve deniz ögesi ile 15 bin asker vazife alacaktı.
İngiltere ordusunun Ortadoğu’daki gemi tehditlerini takip eden ünitesi UKMTO’ya nazaran ABD, gemilere Umman açıklarında bir “güvenlik bölgesinden” geçmelerini tavsiye etti.
Günün ilerleyen saatlerinde CENTCOM, “ilk adım olarak ABD bayraklı iki ticari geminin Hürmüz Boğazı’ndan muvaffakiyetle geçtiğini ve inançlı halde yoluna devam ettiğini” açıkladı.
Trump ise operasyonun birinci gününde ABD ordusunun İran’a ilişkin yedi “sürat teknesini” vurduğunu söyledi. Fakat İran medyası bu iddiayı yalanladı. Tasnim Haber Ajansı, askeri kaynaklara dayandırdığı haberinde iki küçük kargo gemisinin vurulduğunu ve beş sivilin hayatını kaybettiğini aktardı.
Aynı gün Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Dışişleri Bakanlığı, devlet petrol şirketi ADNOC ile kontaklı bir tankerin Hürmüz Boğazı’nda vurulduğunu açıkladı. Güney Kore ise BAE açıklarında demirli bir gemide patlama meydana geldiğini bildirdi.
BAE, Füceyre petrol limanında İran kaynaklı olduğunu söylediği bir atak sonrası yangın çıktığını duyurdu, İran ise bu iddiayı reddetti.
Salı: ABD yetkilileri projeyi övdü
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ile Genelkurmay Lideri Orgeneral Dan Caine, Salı günü Pentagon’da düzenlenen basın toplantısında “Özgürlük Projesi”ne odaklandı.
Hegseth, “Dünyanın dört bir yanından yüzlerce gemi geçiş için sıraya giriyor” derken, Caine de “Ticari gemiler geçiş yaptı ve önümüzdeki günlerde daha fazlasının geçmesini bekliyoruz” dedi.
Operasyonun ne kadar süreceğine dair net bir takvim verilmezken, Hegseth bunun “kapsamı hudutlu ve müddeti geçici” bir operasyon olduğunu söyledi.
Hegseth, “Özgürlük Projesi başladı, ticaret yine akacak ve Amerika bir sefer daha tüm dünya için güç, netlik ve hedefle liderlik ediyor. İrademiz sarsılmaz” dedi.
Aynı gün ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Beyaz Saray’da gazetecilere yaptığı açıklamada, ABD’nin bu operasyonu “dünya için bir iyilik” olarak yürüttüğünü ve bölgede bu formda güç projeksiyonu yapabilen tek ülke olduğunu söyledi.
Salı akşamı: Trump projeyi durdurdu
Hegseth ve Rubio’nun açıklamalarından yalnızca saatler sonra Trump, “Özgürlük Projesi”ni durdurdu.
Washington saatiyle 18.52’de (TSİ 01.52) Truth Social’da yaptığı paylaşımda, kararın “karşılıklı mutabakatla” alındığını ve İran ile mutabakat yolunda “büyük ilerleme” kaydedildiğini söyledi.
“Özgürlük Projesi (Hürmüz Boğazı’ndan gemilerin geçişi) muahedenin tamamlanıp imzalanıp imzalanamayacağını görmek için kısa bir müddetliğine durdurulacaktır” dedi.
Hegseth’in birebir gün “son derece odaklı bir strateji” olarak tanımladığı operasyon böylelikle askıya alınmış oldu.
Trump’ın açıklamasından yaklaşık dört saat evvel Fransız denizcilik şirketi CMA CGM’ye ilişkin bir gemi Hürmüz Boğazı’nda vuruldu. Olayda kimi mürettebat yaralanırken gemide hasar oluştu.
Denizcilik yayını Lloyd’s List’e nazaran gemi sahipleri ve sigortacılar, “Özgürlük Projesi”nin boğazdan geçişleri tekrar başlatmak için “yeterli netlik ya da sağlam muhafaza sağlamadığını” söz etti.
Yayına nazaran, artan güvenlik kaygıları nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi sayısı düşmeye devam ediyor.
