İşçi Sıhhati ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi, 2013 yılından bu yana kayıt altına aldığı dataları paylaşarak çocuk işçiliğinin Türkiye’de bir “tercih” değil, sistematik bir fakirleştirme ve sermayeye ucuz işgücü sağlama siyasetinin sonucu olduğunu duyurdu. Ayser Çalık Ortaokulu’ndaki atakta yitirilen çocukların ve öğretmen Ayla Kara’nın anısına ithaf edilen rapor, çocukların eğitimden koparılarak iş cinayetlerine kurban gitmesine reaksiyon gösteriyor.
13 YILDA 852 ÇOCUK İŞ CİNAYETİNDE ÖMRÜNÜ YİTİRDİ
Rapora nazaran, resmi istatistikler her yıl yalnızca 13-14 çocuk vefatı kaydetse de, İSİG Meclisi’nin bilgileri durumun çok daha vahim olduğunu gösteriyor. 2013 yılından bu yana toplam 852 çocuk emekçi çalışırken hayatını kaybetti. Bilhassa son iki yılda tablo daha da ağırlaştı: 2024 yılında 71 çocuk ölürken, 2025 yılında bu sayı 94’e yükseldi.
ÜÇ MİLYON ÇOCUK EKMEK KAVGASINDA
Türkiye genelinde yaklaşık 3 milyon çocuğun farklı dallarda çalıştırıldığı belirtiliyor:
TARIM: Mevsimlik işçilikten çobanlığa kadar en makûs çalışma şartlarının yaşandığı bu kesimde, yalnızca Şanlıurfa’dan 500 bine yakın çocuk her yıl eğitimden koparak tarlalara gidiyor.
İNŞAAT VE SANAYİ: On binlerce çocuk, Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) ve şantiyelerde yetişkinlerle birebir iş yükü altında, çırak yahut kalfa ismi altında çalıştırılıyor.
HİZMET DALI: Moto kuryelik, AVM çalışanlığı ve sokak personelliği, kent merkezlerindeki çocuk sömürüsünün yeni yüzü haline gelmiş durumda.
‘MESEM’ İLE KİTLESEL İŞÇİLEŞTİRME
Raporun en dikkat cazibeli kısımlarından birini Mesleksel Eğitim Merkezleri (MESEM) oluşturuyor. Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in verilerine dayandırılan tahlile nazaran, yaklaşık 2 milyon öğrenci işçileştirilme sürecinde. Bu öğrencilerin 765 bini ise “bizzat emekçi olarak” işyerlerinde çalışıyor.
MESEM’lerin işverenler için “ücretsiz bir işgücü kaynağı” haline geldiği vurgulanırken, stajyer ve çırak fiyatlarının İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanmasının sömürüyü derinleştirdiği tabir ediliyor. Ayrıyeten, yeni yönetmeliklerle mesleksel eğitime geçiş yaşının 10-11’e kadar düşürülmesi, çocuk işçiliğinin ortaokul düzeyine indiğini kanıtlıyor.
NEOLİBERAL SİYASETLER VE EĞİTİMİN TASFİYESİ
Çocuk işçiliğinin kitleselleşmesi, son 20 yılda uygulanan siyasetlere bağlanıyor. 4+4+4 sistemiyle sekiz yıllık eğitimin parçalanması, okullara kaynak aktarılmaması ve eğitimin piyasalaştırılması sonucunda “herkes okuyacak diye bir şey yok” anlayışının topluma empoze edildiği belirtiliyor. Bu durumun doğal sonucu olarak fakir ailelerin çocukları, okul yerine OSB’lerin yolunu tutuyor.
ÇÖZÜM TEKLİFLERİ VE ACİL TALEPLER
İSİG Meclisi, bu karanlık tablonun değişmesi için şu somut adımların atılması gerektiğini savunuyor. Talepler şöyle sıralanıyor:
Yasaklama: Çocuk personelliği büsbütün yasaklanmalı ve çocukları çalışmaya iten ekonomik şartlar iyileştirilmelidir.
Eğitim Hakkı: Eğitim parasız ve bilimsel olmalı; her çocuğun beslenme, ulaşım ve barınma masrafları devlet tarafından karşılanmalıdır.
Yasal Teminat: Mesleksel eğitim yaşı en az 16 olmalı; çocukların haftalık çalışma mühleti 40 saati geçmemeli, gece çalışması yasaklanmalı ve tam emeklilik sigortası yapılmalıdır.
Rapor, çocuk personelliği ile çabanın lakin toplumun tüm bölümlerini kapsayan koordinatlı bir bağ ağıyla mümkün olabileceğini belirterek; çocuk cinayetlerine, şiddete ve sömürüye karşı kurumsal bir uğraş davetiyle sona eriyor.
