Türkiye’de doğurganlık oranındaki düşüş, nüfus yapısını esaslı biçimde değiştiriyor.
TÜİK tarafından yayımlanan “İstatistiklerle Çocuk, 2025” araştırmasına nazaran, 2025 yılı prestijiyle 86 milyonluk nüfusun 21,3 milyonunu çocuklar oluşturdu. Çocuk nüfus oranı bir evvelki yıla nazaran yüzde 25,5’ten yüzde 24,8’e gerileyerek birinci sefer yüzde 25’in altına düştü.
Verilere nazaran çocuk nüfusun yüzde 51,3’ü erkek, yüzde 48,7’si kızlardan oluşuyor. Bölgesel dağılımda ise en yüksek çocuk nüfus oranı yüzde 43,3 ile Şanlıurfa’da görülürken, en düşük oran yüzde 15,9 ile Tunceli’de kaydedildi.
ZİRVE ŞANLIURFA’DA EN DÜŞÜK ORAN İSE TUNCELİ’DE
Türkiye genelinde hanelerin yüzde 41,9’unda en az bir çocuk bulunurken, bu oran Şanlıurfa’da yüzde 68,2 ile doruğa çıktı. Tunceli ise yüzde 27,3 ile en düşük düzeyde kaldı.
Avrupa Birliği ortalamasıyla karşılaştırıldığında Türkiye’de çocuk nüfus oranı hâlâ daha yüksek. AB’de 2025 prestijiyle ortalama yüzde 17,6 olan oran, Türkiye’de yüzde 24,8 düzeyinde gerçekleşti. Fakat iki oran ortasındaki farkın giderek azaldığı dikkat çekiyor.
Uzun vadeli projeksiyonlar ise daha çarpıcı bir tabloya işaret ediyor. Mevcut eğilimin sürmesi halinde çocuk nüfus oranının 2030’da yüzde 22,1’e, 2040’ta yüzde 17,9’a ve 2100 yılında yüzde 14,5’e düşmesi bekleniyor. Daha karamsar senaryoya nazaran ise bu oran 2100’de yüzde 9,9’a kadar gerileyebilir.
Uzmanlar, bu sürecin kısa vadede “demografik fırsat penceresi” oluşturduğunu, yani çalışma çağındaki nüfusun artışıyla ekonomik büyüme potansiyelinin yükseldiğini belirtiyor. Lakin orta ve uzun vadede yaşlanan nüfus yapısının iş gücü daralması, üretim kapasitesinde düşüş ve toplumsal güvenlik sisteminde yük artışı üzere önemli riskler doğurabileceği söz ediliyor.
ÇOCUK NÜFUSTA TOPLUMSAL DIŞLANMA RİSK YÜZDE 36,8
Araştırmada dikkat çeken öteki bulgular ortasında doğumların büyük ölçüde hastanelerde gerçekleşmesi, ömür müddetinin artması, eğitimde okullaşma oranlarının yükselmesi ve çocuk yoksulluğunun genel ortalamanın üzerinde seyretmesi yer aldı. Ayrıyeten bebek mevt suratında düşüş yaşanırken, çocuk nüfusta toplumsal dışlanma riskinin yüzde 36,8’e ulaşması dikkat çekti.
Uzmanlara nazaran, doğurganlığı artırıcı siyasetler, eğitim ve istihdamın güçlendirilmesi üzere adımlar atılmadığı takdirde Türkiye’yi uzun vadede “yaşlanan toplum” gerçeği bekliyor.
DİKKAT ÇEKEN İSTATİSTİKLER
2025 prestijiyle çocuk nüfusun yüzde 22,7’si 0-4 yaş, yüzde 28,8’i 5-9 yaş, yüzde 30,5’i 10-14 yaş ve yüzde 18’i 15-17 yaş kümesinde.
2024 verisine nazaran canlı doğan bebek sayısı, 937 bin 559 oldu. Hastanede gerçekleşen doğumların 2010’da yüzde 91,6 olan canlı doğumlar içindeki oranı, 2024’te yüzde 99,4’e çıktı.
2023’te yüzde 98,8 olan 5’li karma aşı 3 doz ile aşılama oranı 2024’te yüzde 96’ya indi.
2022-2024 sonuçlarına nazaran doğuşta beklenen ömür mühleti, Türkiye geneli için 78,1 yıl, erkekler için 75,5 yıl ve bayanlar için 80,7 yıl oldu.
Türkiye’de 7 yaşına ulaşan bir çocuğun kalan ömür müddeti ortalama 72,1 yıl, erkek çocuklar için 69,5 yıl ve kız çocuklar için 74,7 yıl.
Çalışma çağının başlangıcı olan 15 yaşındaki çocuklar için kalan hayat mühleti 64,3 yıl. Erkek çocuklar için 61,7 yıl olan bu müddet kız çocuklar için 66,9 yıl.
En tanınan bebek isimleri: 2025’te doğan erkek bebeklerin 7 bin 527’sine Alparslan, 6 bin 36’sına Göktuğ, 5 bin 393’üne Metehan, kız bebeklerin 8 bin 751’ine Alya, 7 bin 731’ine Defne, 7 bin 603’üne ise Gökçe ismi verildi.
Türkiye’de 2025 yılında 0-17 yaş kümesinde en çok kullanılan erkek çocuk isimleri Yusuf, Mustafa ve Ömer; kız çocuk isimleri ise Zeynep, Elif ve Ecrin.
Çalışma çağındaki yüz şahsa düşen çocuk sayısını tabir eden çocuk bağımlılık oranı, 2019-2025 ortasında yüzde 34,1’den yüzde 29,7’ye düştü.
Ana senaryosuna nazaran çocuk bağımlılık oranının 2030’da yüzde 25,5, 2040’ta yüzde 22,1, 2060’ta yüzde 23,3, 2080’de yüzde 23,4, 2100’de yüzde 21,5 olacağı öngörüldü.
2024 yılında birinci kere özel ihtiyaç raporu alan çocukların sayısı 96 bin 83 oldu. Bunların yüzde 62,6’sını erkek, yüzde 37,4’ünü ise kız çocuklar oluşturdu.
Okul öncesi eğitim düzeyinde 5 yaş net okullaşma oranı, 2024/’25 öğretim yılında yüzde 82,5 oldu. Bu oran erkek çocuklarda yüzde 82,8, kız çocuklarda yüzde 82,3.
2024/’25 öğretim yılı net okullaşma oranı ilkokul düzeyinde yüzde 95,4, ortaokul düzeyinde yüzde 89,1 ve ortaöğretim düzeyinde yüzde 82,9 oldu.
2024/’25 eğitim ve öğretim devrinde ilkokul tamamlama oranı yüzde 98,6, ortaokul tamamlama oranı yüzde 96,6, ortaöğretim tamamlama oranı yüzde 81,3 oldu.
Türkiye genelinde 2024/’25 eğitim ve öğretim periyodunda örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı 17 milyon 956 bin 523; bunların yüzde 51,3’ü erkek, yüzde 48,7’si kız.
Özel öğretim kurumlarında örgün eğitime devam eden işitme, görme, ortopedik ve hafif seviyede zihinsel engelli öğrenci sayısı ise 602 bin 729 ve örgün eğitimdeki öğrencilere oranı yüzde 3,4’ü. Bu öğrencilerin yüzde 62,7’si erkek, yüzde 37,3’ü kız.
2025 yılında toplam nüfusta yüzde 27,9 olan yoksulluk yahut toplumsal dışlanma riski altındakilerin oranı çocuk nüfusta yüzde 36,8.
Resmi kız çocuk evlilikleri azaldı: 16-17 yaş kümesi kız çocuk resmi evlenmelerinin toplam resmi evlenmeler içinde 2002’de yüzde 7,3 olan oranı 2025’te yüzde 1,5’e düştü.
2025 prestijiyle babası ölmüş etmiş çocuk sayısı 251 bin 929, yalnızca annesi ölmüş çocuk sayısı 79 bin 214, hem annesi hem babası ölmüş çocuk sayısı ise 4 bin 907.
2025 prestijiyle kuruluş bakımı altında çocuk sayısı 15 bin 508, mevcut gözetici aile sayısı 9 bin 96, hami aile yanında bakımı sağlanan çocuk sayısı ise 10 bin 841. 2025’te 681 çocuk evlat edindirildi.
2025’te 193 bin 793 çift boşandı; mutlaklaşan davalar sonucunda 191 bin 371 çocuk velayete verildi. Çocukların velayetinin yüzde 74,6’sı anneye, yüzde 25,4’ü ise babaya.
2024 yılında 1-17 yaş kümesinde çocuk vefatları 1.538’le en fazla, dışsal yaralanma ve zehirlenmeler nedeniyle gerçekleşti.
2009 yılında binde 13,9 olan bebek vefat suratı 2024’te binde 9’a düştü. Doğumdan sonraki beş yıl içinde ölme mümkünlüğünü söz eden beş yaş altı vefat suratı, bu devirde binde 17,7’den binde 11,1’e indi.
