Havacılık dalı pandemi şokunu şimdi yeni atlatmış, rotalarını tekrar stabilize etmeye çalışırken; Orta Doğu’da patlak veren ABD-İsrail-İran tansiyonu, gökyüzünü bir sefer daha belirsizliğin gri bulutlarıyla kapladı. Fakat bu seferki kriz, yalnızca bir hava alanı güvenliği sorunu değil; “Hürmüz Kapanı” ile başlayan global bir yakıt ve varoluş savaşı.
ROTA UZADI KASA BOŞALDI
Her şey Şubat ayı sonunda ABD ve İsrail’in saldırılarılarıyla başladı. Orta Doğu hava alanı bir gecede “kara delik” haline gelince, havacılık devleri için haritalar yine çizildi. Lufthansa’dan Delta’ya kadar dev şirketlerin Avrupa-Asya sınırında 4 saate varan rota uzatmaları, yalnızca bir “rötar” sorunu değildi. Bu, her uçuşta binlerce ton fazladan yakıt, daha fazla işçi mesaisi ve teknik bakım maliyeti demekti. Lakin asıl darbe, lojistiğin kalbi olan Hürmüz Boğazı’ndan geldi.
HAVA YOLLARININ ÇIĞLIĞI
Mart ve Nisan ayları, havayolu şirketlerinin finansal raporlarında adeta bir “kara deliğe” dönüştü. Hürmüz’deki aksaklıklar jet yakıtını 195 dolar bandına çekince, havayollarının kâr marjları buharlaştı.
American Airlines, 4 milyar dolarlık ek maliyetin altında ezildiğini açıklarken; Lufthansa, operasyonel sürdürülebilirliğini korumak için 20 bin uçuşunu feda etmek zorunda kaldı. Şu an kesimde konuşulan tek bir söz var: Küçülme. Şirketler artık büyüme planlarını değil, hayatta kalma stratejilerini masaya yatırıyor.
SON HALKA İSVEÇ
Tüm bu kronolojik çöküşün içinde en sarsıcı açıklama ise geçtiğimiz günlerde Kuzey’den, İsveç’ten geldi. İsveç Enerji Bakanı Ebba Busch, aslında havayolu şirketlerinin korktuğu o gerçeği yüksek sesle lisana getirdi: “Yokluk.”
Busch’un açıklaması, krizin artık “pahalı yakıt” kademesini geçtiğini ve “yakıt bulamama” riskine evrildiğini gösteriyor.
KORKUTAN PERİYOT BAŞLADI
İsveçli Bakan, İskandinavya’nın rafineri kapasitesine güvense de, global arz güvenliğinin pamuk ipliğine bağlı olduğunu hatırlatarak dala şu soğuk duş tesirindeki uyarıyı yaptı:
“Şu an bir sorun yok ancak kâfi jet yakıtının olmayabileceği bir periyoda giriyoruz.”
UÇAKLAR HANGARALARA MI
Havacılık dalı, Hürmüz’deki kriz çözülmediği sürece “yokluk” ve “yüksek maliyet” kıskacında kalmaya devam edecek. Şayet İsveç’in işaret ettiği o “yakıt yokluğu” senaryosu gerçekleşirse, yalnızca bilet fiyatlarının artmasını değil, havayollarının uçaklarını yakıt bulamadığı için hangarlara çekmesini konuşmaya başlayacağız. Öbür bir yandan da milyarlarca dolarlık turizm bölümü en çok etkilenenlerden biri olacak.
