Eski Mardin’in ana caddesi cıvıl cıvıl. Turistlerin ilgisini çekecek onlarca tarihi yapı var. Sokaklarda atla gezenler, papağanlarla fotoğraf çekenler, dibek kahvesi ve lokal tatlılardan ikram edenler…
Mesleksel alışkanlık; Gazeteci arkadaşım İzzet Aydın’la art sokaklara geçiyoruz. Ulu Cami’nin yaklaşık 100 metre doğusunda film setini andıran bir zanaatkar sokağına denk geldik. Kimse yok. Sıra sıra bakırcı dükkanlarının bulunduğu sokakta yalnızca bir adedinin kapısı açık.
BABADAN OĞULA GEÇEN MESLEK
Kapıdan girmeden evvel birtakım hatırlatmalar yapalım: Mardin’de bakırcılık çoğunlukla babadan oğula geçiyor. Birçok usta, bu mesleğe çocukken “örs” başında başlıyor. Evvelden yalnızca kazan, kepçe ve tepsi üzere mutfak araçları üretilirken artık dekoratif ürünler ön planda.
Mardin’de bakırcılar çarşısında bir tabureye oturup bir ustanın çalışmasını izleme hayaliniz varsa, unutabilirsiniz. Zira bu ustalardan yalnızca 6-7 kişi kalmış…
Kalan ustalardan Hasan Özcan’ı Anadolu Ajansı (AA) 2016 yılındaki bir haberinde tanıttı. Özcan, 8 yaşında başladığı bakırcılığı yarım asırdır sürdürüyor. Haberde, Şahmaran, Meryem Ana, Tavus Kuşu, Hz. Fatma’nın eli ve çeşitli ayetleri bakıra işlediği aktarılıyor.
Gazeteciler, 2023 yılında ise bir ailenin kıssası üzerinden bakırcıların dramını göz önüne getirdi. Nihat Özcan, oğlu Sadettin Özcan ve torunu Muhammed Enes Özcan tıpkı dükkânda üç jenerasyon bir ortada çalışıyor. Aile yaklaşık 80 yıldır birebir dükkânda bakırcılık yapıyor.
Mehmet Özcan ve Ahmet Özcan kardeşler de 2023’te yayımlanan haberlerde yarım asrı aşkın süredir ter döken son bakırcılar olarak geçiyor.
SELAHATTİN USTA 77 YILDIR TIPKI DÜKKANDA
Çekiç seslerinden konuşmanın bile zorluk çekildiği, yüzlerce ustanın çalıştığı bir sokakta şu anda kimse yok.
Önünde beklediğimiz, kapısı açık olan tek bakır dükkanına geri dönelim. Denk geldiğimiz Selahattin Usta işte son kalan 6-7 bakır ustasından biri. Çabucak dükkana giriyoruz.
Selahattin Usta 8 yaşından beri bu sokakta. Şu anda 85 yaşında. Biz ona soracakken o bize sormaya başladı: Maraş’ta, Antep’te bakırcı çarşıları ne durumda? Gazeteci arkadaşımla birbirimize baktık…
Selahattin Usta 85 yaşında. Son bakır ustalarından…
DÜNÜ ANLATIRKEN MEMNUN BUGÜNE SESSİZ
Selahattin Usta konuşurken ömrünü verdiği bakırcılığın bugününe bir türlü gelemiyor. Memnun olduğu, keyifle andığı dünü anlatmayı tercih ediyor. Çocukluğunu, çıraklık günlerini, sokaktaki neşeyi anlatırken hem gülüyor hem de gözleri doluyor. Bugünü sorduğumuzda ise yüzü asılıyor. Dükkana girerken şahit olduğumuz durağan bakışlar çabucak geri geliyor.
Selahattin Usta üreten beşere mahsus heyecanla bakırlarını bize tek tek gösteriyor. Bilmediğimiz tabirlerle mesleki maharetlerini anlatıyor. “Düz levhadan yaparız biz” diyor. Bu sanatın geleceği ne olacak diye sorduğumuzda ağzından tek söz çıkıyor. Gençler… Hem kızıyor hem de umut yüklüyor.
“MÜZELİK OLDUK BİZ…”
Bakırcılık üzere binlerce yıllık el sanatlarının endüstriyel seri üretime karşı ayakta kalabilmesi sıkıntı. Selahattin Usta konuşmanın bir yerinde “Müzelik olduk biz” diyor ve gazetecilere sitem ediyor: Fotoğrafımızı çekip gidiyorsunuz lakin bu meslek nasıl kurtulur yazmıyorsunuz!
Anlat yazalım diye karşılık verince bir çırpıda sıralıyor: Çıraklık sistemi için devlet kimi gençleri buraya göndersin. Maaşlı çalışmak isteyen çok kişi olacaktır. Meslek liseli gençler boş geziyor. Buraya gelsinler. Bakır çok kıymetli. Bizim üzere son birkaç ustaya hammadde takviyesi verilirse üretim devam eder. Bakırı koluna bileklik olarak takarsan bedenindeki elektriği bile alır. Bunları anlatsın turizmciler…
Selahattin Usta, makineleşmeye ve seri üretime karşı durulamayacağını belirtiyor lakin çarpıcı bir cümleyle kelamlarını bağlıyor: “85 yaşındayım. Bizim hafızamız Mardin’in tarihidir. O makinaların hafızası var mı?”
Mustafa İlker Yücel
