Avrupa Parlamentosu’nun (AP) Filistin asıllı Fransız milletvekili Rima Hassan, Avrupa ülkelerinde vatandaşların topladığı 1 milyondan fazla imzayla Avrupa Birliği (AB) Komitesi’nin, AB- İsrail Paydaşlık Muahedesi’ni askıya almayı pahalandırmak zorunda kalacağını söyledi.
Girişimin öncülerinden Fransız milletvekili Manon Aubry, Filistin asıllı Fransız milletvekili Hassan ve Portekizli milletvekili Catarina Martins, AB-İsrail ortasındaki Paydaşlık Muahedesi’nin askıya alınması için başlatılan imza kampanyasının 1 milyonu aşmasının akabinde AP’de basın toplantısı düzenledi.
Hassan, kelam konusu teşebbüsün AB’nin İsrail ile bağlantılarına yönelik tartışmaları yine gündeme taşıdığını belirterek, “Bu Avrupa teşebbüsü, AB Kurulu’nun İsrail tarafından işlenen hatalara artık gözlerini kapatamayacağı manasına geliyor.” dedi.
AB’nin İsrail’in en büyük ticaret ortağı olduğunu tabir eden Hassan, bu durumun Birliğin siyasetlerinin niteliğini ortaya koyduğunu savundu.
Hassan, Gazze’deki gelişmelerin çok sayıda milletlerarası kuruluş, sivil toplum örgütü ve uzman tarafından belgelendiğini kaydederek, “İsrail, işgal ve sömürgeleştirme temelli bir siyaset yürütüyor ve bu da etnik paklık ve apartheid sistemine yol açmıştır.” tabirlerini kullandı.
İsrail’in Filistinlilere yönelik idam cezasını yine gündeme getirmesinin “apartheid”in kurumsallaşmasına yönelik yeni bir adım olduğunu vurgulayan Hassan, Avrupa’da son yıllarda milyonlarca kişinin İsrail’e yönelik “cezasızlık politikasını” eleştirdiğini ve Avrupa önderlerini memleketler arası hukuka uymaya çağırdığını kaydetti.
Hassan, teşebbüsün “Avrupa için bir muvaffakiyet ve birinci adım” olduğunu belirterek, Avrupa önderlerine “tarihi sorumluluklarıyla yüzleşmeleri” davetinde bulundu.
Rima Hassan, “1 milyon vatandaş olarak, Paydaşlık Muahedesi’nin derhal askıya alınmasını ve bu kabahatlerin işlenmesinde kullanılan silahların tedarikine yönelik tam bir ambargo uygulanmasını talep ediyoruz.” tabirlerini kullandı.
Bir “ilk”
AP’deki Sol grubun eş başkanı Aubry de kısa müddette toplanan imzaların “demokratik bir başarı” olduğunu belirterek, “Bu, Avrupa Vatandaş Teşebbüsü (ECI) kapsamında şimdiye kadar en süratli imza toplanan teşebbüstür. Yalnızca üç ayda bu sayıya ulaşıldı.” dedi.
Avrupa vatandaşlarının Filistin’de yaşananlara sessiz kalınmasını kabul etmediğine işaret ederek Aubry, “Binyamin Netanyahu hükümeti Filistin’de, bilhassa Gazze Şeridi’nde hareketlerini sürdürürken bu mutabakatın askıya alınması acil bir gerekliliktir.” dedi.
Aubry, Paydaşlık Mutabakatı’nın 2. unsurunun memleketler arası hukuka bağlılık kaidesi içerdiğine dikkati çekerek, İsrail’e yönelik ticari ve ekonomik baskı uygulanmadığı sürece mevcut durumun devam edeceğini belirtti.
Vatandaşların AB’ye olan “güveni” zedelenebilir
Portekizli milletvekili Martins de teşebbüsün gücüne işaret ederek, “Bir milyon imzanın üç ayda toplanması birkaç aktivistin işi değil, Avrupa genelinde insanların savaşı durdurmak istediğini gösteren kitlesel bir harekettir.” dedi.
Martins, bunun Avrupa genelinde güçlü bir iradeyi yansıttığını kaydetti.
Birliğin İsrail ile ticari mutabakat yapan taraf olduğunu hatırlatan Martins, “Bu muahedeyi durdurmak AB’nin elindedir ve bu, barış için değerli bir güç manasına gelir.” diye konuştu.
Martins, “Eğer Komite hukukun üstünlüğüne bağlı kalırsa, yapılması gereken tercih bu ticari mutabakatın askıya alınmasıdır.” değerlendirmesini yaptı.
AB Kurulu’nun milyonlarca vatandaşın davetini dikkate alması gerektiğini belirten Martins, aksi durumda vatandaşların AB’ye olan inancının zedelenebileceğini söz etti.
AB-İsrail İştirak Anlaşması
AB ile İsrail ortasında Tel Aviv idaresine ticari ayrıcalıklar tanıyan İştirak Mutabakatı, 7 Ekim 2023’ten bu yana artan reaksiyonların merkezinde yer alıyor.
Uzun müddet kamuoyundan yükselen davetlere kulak tıkayan AB idaresi, mutabakatın askıya alınması taleplerine lakin geçen yıl AB Kurulu tarafından başlatılan incelemeyle karşılık vermişti.
Hollanda’nın Mayıs 2025’te öncülük ettiği ve Belçika, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, İrlanda, Lüksemburg, Malta, Polonya, Portekiz, Romanya, Slovakya, Slovenya, İspanya ve İsveç tarafından desteklenen inceleme sonucunda İsrail’in Gazze’de milletlerarası hukuku ihlal ettiği tespit edilse de Brüksel bu bulguları somut bir siyasi iradeye dönüştürememişti.
Aradan geçen 2,5 yılın akabinde gündeme gelen hudutlu yaptırımlar ise ateşkes süreci münasebet gösterilerek rafa kaldırılmıştı.
“Doğrudan demokrasi” mekanizması
ECI, teorik olarak AB hukukunda vatandaşlara direkt demokratik iştirak imkanı tanıyan en tesirli düzeneklerden biri olarak öne çıkıyor.
2012’de yürürlüğe giren düzenlemeye nazaran, en az 7 üye ülkeden toplanan toplam 1 milyon geçerli imza halinde AB Komitesi, talebi resmi olarak incelemek zorunda kalıyor.
Bu süreç, Kurulu direkt yasa teklif etmeye mecbur bırakmasa da kurumun hususla ilgili siyasi tavrını açıklamasını ve gerekçeli bir karşılık vermesini zarurî kılıyor.
Sonraki süreç
13 Ocak’ta başlatılan ECI, AB-İsrail Paydaşlık Muahedesi’nin büsbütün askıya alınmasını talep ediyor.
Girişim kapsamında AB Kurulunun, AB Kuruluna mutabakatın askıya alınmasına yönelik resmi teklif sunması bekleniyor.
İmza kampanyasının sona erdirilmesinin akabinde üye ülkelerin imzaların geçerliliğini denetim etmek için üç aylık mühleti olacak. Bu sürecin akabinde AB Komitesinin 6 ay içinde cevap vermesi gerekecek.
