Dünya, tarihin en sert kırılma anlarından birinden geçiyor. Bir yanda Orta Doğu’da alevlenen ABD-İran-İsrail savaşı, öteki yanda Washington’ın değişen ekseniyle sarsılan bir Avrupa… Brüksel koridorlarında bugünlerde yalnızca krizin değil, tıpkı vakitte büyük bir stratejik şaşkınlığın kokusu var.
WASHINGTON’DA İPLER KOPTU
Her şey, Donald Trump’ın Beyaz Saray’a dönüş hazırlıkları ve Avrupa’nın ona beklediği dayanağı vermemesiyle alevlendi. Çabucak akabinde gelen “Rus tankerlerine onay” atılımı, Avrupa’nın tüm yaptırım duvarlarını adeta kağıttan kalelere çevirdi. Yetmedi; ABD’nin Ukrayna konusundaki keskin siyaset değişikliği, Avrupa’yı askeri ve lojistik bir çıkmazın tam ortasında, müttefiksiz bıraktı.
TÜRK TESİRİ AKSİSİ SÖZLER
İşte bu devasa kaosun ortasında AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Hamburg’da sahneye çıkarak o meşhur “jeopolitik zorunluluk” konuşmasını yaptı. Von der Leyen, Avrupa kıtasının hemen tamamlanması gerektiğini savunurken asıl niyetini şu sözlerle dışa vurdu:
“Bölge; Rus, Türk yahut Çin tesirine bırakılmamalı.”
YILLARIN ÜYELİK MASALLARI
Von der Leyen’in bu sözleri, aslında yıllardır süregelen diplomatik bir tiyatronun final perdesi oldu. On yıllardır Türkiye’ye “Ha bugün, ha yarın, şu ıslahatı da yapın” diyerek anlatılan “AB üyeliği masalları”, bu tek cümleyle yerle bir oldu. Brüksel, Türkiye’yi hiçbir vakit bir “aile üyesi” olarak görmediğini; tersine Rusya ve Çin ile tıpkı kefeye koyarak, önlenmesi gereken bir “nüfuz odağı” olarak kodladığını açıkça itiraf etti.
ZELENSKİY’NİN GÜÇ DENKLEMİ
Brüksel Türkiye’yi bir “risk” olarak tanımlayıp dışlarken, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’den ilginç bir çıkış geldi. Zelenskiy, toplumsal medya hesabından yaptığı paylaşımda, AB’nin Türkiye, Ukrayna, Norveç ve İngiltere ile çok daha güçlü bir birlik hâline gelebileceğini açıkça söz etti.
EŞSİZ BİR AVANTAJ
Rusya-Ukrayna savaşı ve ülkesinin AB entegrasyon sürecini kıymetlendiren Zelenskiy, birtakım AB temsilcilerinin “hata yapmaması” durumunda Ukrayna’nın birliğe gireceğinden emin olduğunu vurgularken, Türkiye’nin pozisyonuna farklı bir parantez açtı. Zelenskiy’e nazaran, sahip oldukları stratejik pozisyon nedeniyle Türkiye ve Ukrayna güvenlik açısından eşsiz bir avantaja sahip.
DÜNYANIN EN GÜÇLÜSÜ
Zelenskiy’nin vizyonu, Brüksel’deki baş karışıklığını da net bir biçimde ortaya koydu:
“Birleşik Krallık, Ukrayna ve Türkiye’nin orduları birlikte Rusya’nın ordusundan daha güçlüdür. Ukrayna ve Türkiye olmadan Avrupa, Rusya ile uzunluk ölçüşemez. Bu dört ülke de işin içine girince denizlerin denetimini ele geçirebilir, inançlı bir hava alanına ve en büyük kara kuvvetlerine sahip olabilirsiniz.”
ÇATLAYAN AVRUPA KALESİ
Ancak Brüksel, Zelenskiy’nin işaret ettiği bu “güç çarpanını” görmek yerine, Türkiye’yi Rusya ve Çin ile birebir “tehdit” parantezine almayı tercih ediyor. Yani sorun hiçbir vakit kriterler değildi. Asıl problem, Avrupa’nın kendi hudutlarını bir “kale” üzere tahkim etme gayretiydi. Fakat bu kalenin duvarları artık her taraftan darbe alıyor:
Orta Doğu Yangını: ABD-İran-İsrail savaşı güç sınırlarını vuruyor.
Ekonomik Bağımlılık: Washington ile yaşanan “tanker krizi”, Avrupa’nın ekonomik bağımsızlığının ne kadar pamuk ipliğine bağlı olduğunu kanıtladı.
Yalnızlık Senaryosu: Ukrayna’da yalnız kalan ve yeni mülteci dalgalarından titreyen bir Avrupa, artık yalnızca “genişleyerek” bu kaostan çıkabileceğini sanıyor.
TEHDİT Mİ ORTAK MI
Türkiye’yi hem bir “tehdit” olarak tanımlayıp hem de nasıl bir iştirak hayali kurduğu sorusu AB’nin büyük bir açması olarak tarihe geçti. Zelenskiy’nin de vurguladığı üzere Türkiye, Avrupa’nın güvenlik mimarisi için vazgeçilmez bir sütun iken, Von der Leyen’in “etki alanı daraltılmalı” çıkışı büyük bir çelişkiyi doğuruyor.
Dünya eski dünya değil. ABD kendi içine dönüp pragmatik ataklar yaparken, Orta Doğu yangını kapıya dayanmışken ve Ukrayna dahi Türkiye’siz bir Avrupa’nın eksik kalacağını haykırırken; yalnızca “masal” anlatarak AB’nin nasıl bir jeopolitik oyuncu olacağı ise büyük bir soru işareti.
