Kitapta Bosna’dan Gazze’ye uzanan süreç, geçmişte yaşanan büyük acıların gereğince hatırlanmaması halinde emsal trajedilerin farklı coğrafyalarda tekrar ortaya çıktığını ortaya koyuyor.
Gazeteci-yazar Atakan Çelik, Anadolu Ajansı’nda yaklaşık çeyrek asra yaklaşan meslek hayatı boyunca ajansın farklı ünitelerinde vazife alarak hem saha hem de merkezde kıymetli tecrübeler edindi. Sakarya Üniversitesi’nde hazırladığı “Uluslararası Çok Lisanlı Yayıncılıkta Anadolu Ajansı’nın Rolü” başlıklı akademik çalışmasını alandaki tanıklıklarıyla birleştiren Çelik, dört yıla yayılan titiz bir çalışmanın akabinde “Yüzyılın Şahidi: Anadolu Ajansı’nın Asırlık Öyküsü” kitabını ortaya koydu.
Meslek hayatı boyunca Bosna’dan Ortadoğu’ya, afet bölgelerinden siyasi krizlere kadar birçok kritik gelişmeye direkt tanıklık eden Çelik, bilhassa 15 Temmuz darbe teşebbüsü gecesi Türkiye Büyük Millet Meclisi’nden geçtiği birinci haberle dikkat çekti ve bu çalışması nedeniyle TBMM başta olmak üzere birçok kurum tarafından ödüllendirildi.
Çelik’in yapıtı, bu istikametiyle sırf kurumsal bir tarih anlatısı değil; birebir vakitte alandan beslenen güçlü bir hafıza ve tanıklık metni niteliği taşıyor.
Srebrenitsa: Avrupa’nın ortasında yaşanan katliam Demokrasi ve insan haklarının merkezi olarak gösterilen Avrupa’da, 1995 yılında Bosna’da insanlık tarihinin en ağır kabahatlerinden biri işlendi.
Srebrenitsa’da, Birleşmiş Milletler tarafından “güvenli bölge” ilan edilen bir kentte, Ratko Mladiç komutasındaki Sırp birlikleri en az 8 bin 372 silahsız Boşnak erkek ve çocuğu katletti.
Kente girişinde Mladiç’in sarf ettiği kelamlar, yaşananların yalnızca bir askeri operasyon değil, tıpkı vakitte ideolojik bir intikam hareketi olduğunu ortaya koydu.
Sığınmacıların umutla sığındığı Hollandalı BM askerlerinin, bu sivilleri korumak yerine Sırp güçlerine teslim etmesi ise memleketler arası sistemin en ağır kırılma anlarından biri olarak kayıtlara geçti.
Bu süreç, sırf Bosna’nın değil, insanlık tarihinin de en karanlık sayfalarından biri olarak bedellendiriliyor.
Soykırımı ortaya çıkaran şahitler: Mavi kelebekler Savaşın akabinde geriye sırf yıkım değil, binlerce kayıp insan kaldı. Toplu mezarlar gizlenmiş, izler silinmeye çalışılmıştı. Lakin süreç içinde toprağın yapısındaki değişim ve birtakım bölgelerde ağırlaşan mavi kelebekler, araştırmacılar için değerli bir ipucu oldu. Yapılan incelemelerde, kelebeklerin ağırlaştığı alanların büyük kısmında toplu mezarların bulunduğu tespit edildi.
Bu prosedürle yüzlerce mezarın yeri belirlenirken, parçalanarak farklı bölgelere taşınan cenazelere ulaşıldı ve yıllarca “kayıp” olarak anılan binlerce kişi kimliklerine kavuştu.
Bu istikametiyle mavi kelebekler, gizlenmek istenen bir soykırımın ortaya çıkarılmasının sembolü haline geldi.
“UNUTULAN SOYKIRIM TEKRARLANIR”
Bosna’nın lideri Aliya İzetbegoviç’in yıllar evvel lisana getirdiği “Unutulan soykırım tekrarlanır” kelamı, kitapta merkezi bir ihtar olarak yer alıyor. Bu söz, sırf geçmişe değil, günümüzde yaşanan gelişmelere de ışık tutuyor.
GAZZE: TIPKI ACININ BUGÜNKÜ YANSIMASI
Kitapta yer alan değerlendirmelere nazaran bugün Gazze’de yaşananlar, geçmişte yaşanan trajedilerin devamı niteliğinde okunuyor.
Bölgede:
* Hastanelerin ve sivil yerleşimlerin amaç alınması
* İnsani yardımların engellenmesi
* Açlığın yaygınlaşması
* Sivillerin ağır halde etkilenmesi
gibi gelişmeler, memleketler arası hukuk açısından ağır ihlaller olarak bedellendiriliyor. Bu çerçevede, birçok memleketler arası hukukçu ve insan hakları kuruluşu, Gazze’de yaşananların “insanlığa karşı suç” kapsamında ele alınması gerektiği istikametinde değerlendirmelerde bulunuyor. Tüm bu gelişmelere karşın memleketler arası toplumun tesirli bir müdahale ortaya koyamaması ise “dünyanın bu soykırım karşısında sessiz kaldığı” istikametindeki tenkitleri artırıyor.
“Yüzyılın Tanığı” kitabında Bosna’dan Gazze’ye uzanan bu anlatı, sadece geçmişi hatırlatmakla kalmıyor; birebir vakitte güçlü bir ikaz niteliği taşıyor. Kitapta ortaya konulan temel yaklaşım şu halde özetleniyor: Geçmişte yaşanan büyük acılar unutulduğunda, emsal trajediler farklı coğrafyalarda tekrar ortaya çıkıyor. Bosna’da yıllar sonra ortaya çıkarılan hakikat, bugün Gazze’de dünya kamuoyunun gözleri önünde yaşanıyor.
ANADOLU AJANSI’NIN TARİHİ SORUMLULUĞU
Anadolu Ajansı, Gazze’de yaşanan gelişmeler karşısında sadece haber aktaran bir kurum olmanın ötesine geçerek, tarihi bir sorumluluk üstlendi. Sivillerin, sıhhat çalışanlarının, çocukların ve gazetecilerin gaye alındığına ait bulguların milletlerarası kamuoyunda gereğince karşılık bulmadığı bir periyotta, ajansın ortaya koyduğu yayınlar, hakikatin görünür kılınmasında kritik bir rol oynadı. Bu süreçte Anadolu Ajansı’nın alandan aktardığı bilgiler ve görsel kayıtlar, sırf şimdiki haberciliğin değil, birebir vakitte milletlerarası hukuk ve insan hakları tartışmalarının da kıymetli bir modülü haline geldi.
Bu periyotta Anadolu Ajansı’nın hazırladığı “Kanıt”, “Tanık” ve “Sanık” başlıklı çalışmalar, Gazze’de yaşananlara ait tezlerin belgelenmesi ve kayıt altına alınması açısından dikkat alımlı bir bütünlük ortaya koydu. Kelam konusu çalışmalar, alandan elde edilen bilgiler, tanıklıklar ve görsel malzemelerle desteklenerek, yaşananların sadece bir haber akışı değil, birebir vakitte bir hakikat ve bellek sıkıntısı olduğunu ortaya koydu. Bu yönüyle Anadolu Ajansı, Gazze’de yaşananların milletlerarası kamuoyunda anlaşılması ve geleceğe aktarılması noktasında, medya tarihinin en kritik periyotlarından birinde belirleyici bir rol üstlendi.
