Gazetecinin tutuklanması… Bu iki söz yan yana geldiğinde, sadece bir meslek kümesini ilgilendiren dar bir tartışmadan kelam etmiyoruz. Bilakis, direkt toplumun haber alma hakkını, demokrasinin işleyişini ve hukukun kozmik prensiplerini ilgilendiren son derece önemli bir problemle karşı karşıyayız. Zira gazetecilik, kişisel bir faaliyet değil; kamunun gözü, kulağı ve vicdanıdır. Bu nedenle bir gazetecinin özgürlüğüne yönelik her müdahale, aslında toplumun gerçeklere ulaşma hakkına yönelmiş bir müdahaledir.
GAZETECİLİK ELEŞTİREL BİR MESLEKTİR
Son günlerde gazeteci Mehmet Yetim üzerinden tekrar alevlenen tartışma, yeni bir sorun değil; tersine uzun müddettir biriken bir sorunun dışa vurumudur. Elbette ki yapılan bir haber ya da paylaşım eksik olabilir, yanılgılı olabilir, hatta önemli tenkitleri hak edebilir. Gazetecilik mesleği zati bu tenkit ve kontrol sistemleriyle kendini geliştiren bir alandır. Doğruluk, teyit ve sorumluluk bu mesleğin temelidir. Bu noktada kimsenin bir itirazı yok.
ÖLÇÜSÜZ KARARLAR ALINIYOR
Ancak asıl sorun burada başlıyor. Bir kusurun karşılığı ne olmalıdır? Hukuk devleti, tam da bu soruya verdiği yanıtla kendini gösterir. Şayet verilen karşılık ölçüsüz, orantısız ve keyfi ise, orada hukuk devleti prensibi zedelenmiş demektir.
Bir gazetecinin yaptığı bir paylaşım nedeniyle direkt tutuklanması, hukukun en temel prensiplerinden biri olan “ölçülülük” unsurunu önemli biçimde tartışmaya açar. Tutuklama, bir cezalandırma yolu değildir; tersine istisnai bir önlemdir. Kaçma kuşkusu, kanıt karartma ihtimali ya da somut bir tehlike hali yoksa, başvurulmaması gereken bir uygulamadır. Buna karşın, bilhassa son yıllarda tutuklamanın bir önlem olmaktan çıkıp adeta bir refleks haline geldiğini görmek, telaş vericidir.
GÖZDAĞI VERİLİYOR
Burada açık konuşmak gerekir: Gazeteciler yanılgı yapabilir. Bu yanlışlar yargıya taşınabilir, hukuksal süreç işletilebilir ve gerekli görülürse cezai yaptırımlar da uygulanabilir. Lakin daha yargılama süreci başlamadan, bir gazeteciyi özgürlüğünden yoksun bırakmak, yalnızca o şahsa yönelik bir süreç değildir. Bu, tüm gazetecilere verilen açık bir iletidir: “Dikkatli yaz, yoksa bedelini ödersin.” İşte bu bildiri, basın özgürlüğünün en büyük düşmanıdır.
KORKUTMA ÇABASI
Çünkü bu durum, gazetecilerde oto-sansür düzeneğini tetikler. Kalemini özgürce kullanması gereken bir gazeteci, her sözünü tartmak zorunda kalır. Gerçeği yazmak ile başına gelebilecekler ortasında bir tercih yapmak zorunda bırakılır. Meğer gazetecilik, endişe ile yapılabilecek bir meslek değildir. Basın, lakin korkmadan yazabildiği ölçüde özgürdür ve fakat özgür olduğunda topluma gerçekleri sunabilir.
GAZETECİLİĞİ SAVUNMASIZ BIRAKMAK
Türkiye’de basının içinde bulunduğu kaideler aslında herkesin malumu. Ekonomik baskılar, ilan gelirlerindeki dengesizlikler, siyasi kutuplaşma ve toplumsal medya üzerinden yürütülen linç kültürü… Tüm bunların üzerine bir de tutuklama üzere ağır yaptırımların eklenmesi, basının nefes alanını daha da daraltmaktadır. Bir yandan “doğru habercilik yapın” denirken, öteki yandan yapılan yanlışların karşılığında en ağır önlemlerin devreye sokulması, açık bir çelişkidir. Bu yaklaşım gazeteciliği geliştirmez, bilakis onu savunmasız bırakır.
GÜÇLÜ BASIN GÜÇLÜ TÜRKİYE
Unutulmamalıdır ki, güçlü bir demokrasi fakat güçlü bir basınla mümkündür. Güçlü basın ise sadece özgür bir ortamda var olabilir. Şayet gazeteciler daima bir baskı ve tehditle karşı karşıya kalırsa, kamuoyuna ulaşan bilgi de doğal olarak eksik, yüzeysel ve birçok vakit yönlendirilmiş olur. Bu da en büyük ziyanı topluma verir. Zira bilgi eksikliği, yanlış kararların, manipülasyonun ve kutuplaşmanın önünü açar.
MEHMET YETİM’İN TUTUKLANMASINDA HUKUK YOK
Mehmet Yetim örneğinde olduğu üzere, yapılması gereken; yanılgıyı cezalandırma refleksiyle değil, hukukun kozmik prensipleri çerçevesinde değerlendirmektir. Tutuksuz yargılama, hem adaletin sağlanması hem de söz özgürlüğünün korunması açısından en hakikat ve en makul prosedürdür. Aksi bir yaklaşım, hukukun değil, gücün öne çıktığı bir tertibin işareti olur.
Sonuç olarak; yapılan paylaşımı hakikat bulmayabiliriz, sert halde eleştirebiliriz. Lakin bu durum, bir gazetecinin özgürlüğünden yoksun bırakılmasını legal hale getirmez. Tutuklama bir istisna olmalıdır, kural değil. Hukuk, cezalandırma aracı değil, adaletin teminatı olmalıdır.
Gazetecilerin kalemini kırmak yerine, onları daha gerçek, daha dikkatli ve daha sorumlu haberciliğe teşvik eden bir anlayışa muhtaçlık var. Zira susturulan her gazeteciyle birlikte, aslında biraz daha kararan bir kamuoyu gerçeği vardır. Tutukluluk değil Hukuk işletilmelidir.
Ve unutulmamalıdır: Özgür basın yoksa, gerçek de yoktur.
Okan GEÇGEL
Türkiye İnternet Gazeteciliği Derneği Genel Başkanı
