BBC’nin elde ettiği çok sayıda delil, Yunanistan polisinin, tekrar göçmenleri kullanarak, ülkede yakalanan göçmenleri zorla ve şiddetle Türkiye’ye geri dönmeye zorladığını ortaya koydu.
BBC’nin ulaştığı polis iç yazışmalarında, “paralı asker” olarak tanımlanan şahısların görevlendirilmesinin üst seviye yetkililer tarafından emredildiği ve denetlendiği yazıyor.
Elde edilen bulgular, önemli şiddet argümanlarını da ortaya koyuyor.
Görgü şahitleri, göçmenlerin soyulduğunu, dövüldüğünü, eşyalarının alındığını ve hatta cinsel atağa uğradığını anlattı.
Bu tıp “paralı askerlerin” en az 2020’den bu yana sonda resmi olmayan formda kullanıldığı öne sürülüyor.
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, BBC’ye yaptığı açıklamada bu tezlerden “tamamen habersiz” olduğunu savundu.
Ülke yetkilileri ise BBC’nin detaylı yazılı sorularına karşılık vermedi.
Neler anlatıldı?
Göçmenlerin ve sığınmacıların rastgele bir yasal süreç olmadan sınırdışına çıkarılması manasına gelen “geri itmeler” milletlerarası hukuka nazaran yüklü olarak yasadışı kabul ediliyor.
Yunanistan’da maskeli yabancı şahıslar tarafından bu uygulamaların yapıldığına dair savlar daha evvel 2022’de Hollanda merkezli tarafından da gündeme getirilmişti.
BBC’nin, ile yürüttüğü soruşturma geçen sonbaharda başladı.
O periyotta, bir insan kaçakçısı tarafından gönderilen ve göçmenlere makûs muamele yapıldığını gösterdiği sav edilen rahatsız edici imajları inceledik.
Bu imajların içeriğini doğrulayamadık lakin içeriği, elde edilen başka bağımsız kaynaklardan topladığımız tabirlerle örtüştü.
Araştırmamız kapsamında; göçmenler, ‘paralı askerlik” yapmış şahıslar, polis muhbirlerin yanı sıra, resmi dokümanlar ve sızdırılmış tabirlerden yararlandık.
Bunlara nazaran:
Yunanistan, 2015’ten bu yana birçok deniz yoluyla olmak üzere bir milyondan fazla göçmenin giriş yaptığı bir ülke oldu. Türkiye ile kara hududunda da geçişler yaşanıyor.
Meriç Irmağı (Evros) boyunca uzanan yaklaşık 200 kilometrelik bu hudut sınırı, Avrupa Birliği’nin uç sonunu oluşturuyor.
Aynı vakitte Yunanistan’ın Evros bölgesini Türkiye’nin Doğu Trakya bölgesinden ayırıyor.
Bu ırmak üzerinden Yunanistan’a geçen göçmenler, gözetleme kuleleriyle çevrili askeri bölgeye yasak formda giriyor.
Bölgedeki bir polis muhbiri, görevlendirilen göçenlerin her hafta yüzlerce kişinin geri itilmesinde kullanıldığını söyledi.
Muhbir, “Evros’ta misyon yapan hiçbir asker, polis ya da Frontex (Avrupa Sınır ve Sahil Güvenlik Ajansı) vazifelisi yoktur ki geri itmelerin yapıldığını bilmesin” dedi.
BBC’nin bulgularına nazaran bu paralı askerler de aslında Pakistan, Suriye ve Afganistan üzere ülkelerden gelen göçmenlerden oluşuyor.
Bu bireylere nakit para, başka göçmenlerden ele geçirilen telefonlar ve Yunanistan içinde geçişlerini kolaylaştıran evraklar veriliyor.
BBC’ye 22 Haziran 2023 tarihli bir manzarayı de inceledi.
Bu görüntüde, Evros’a geçtikten sonra sığınma talebinde bulunmak isteyen bir küme göçmenin maskeli şahıslar tarafından pusuya düşürüldüğü görülüyor.
Frontex bünyesindeki bağımsız Temel Haklar Ofisi’nin eldeki deliller doğrultusunda hazırlanan raporuna nazaran, 10 ila 20 “üçüncü ülke vatandaşı” Yunan yetkililerin talimatıyla hareket ediyordu.
Raporda, göçmenlerin fizikî ve kelamlı şiddete maruz kaldığı; vefat ve tecavüz tehditleri, cinsel içerikli aramalar, dayak, bıçaklama, alıkoyma ve ferdî eşyaların çalınması üzere uygulamalara maruz kaldığı belirtiliyor.
Göçmenlerin daha sonra Avrupa Birliği insan hakları maddelerini ihlal edecek halde zorla Türkiye’ye geri gönderildiği söz ediliyor.
Yunan makamları ise o gün bölgede bu kümeye ilişkin hiçbir göçmenin bulunmadığını savundu.
Bu rapor, Temel Haklar Ofisi’nin son yıllarda misal savlara ait hazırladığı raporlardan biri. Bu raporlar, maskeli yabancı şahısların dahil olduğu geri itme olaylarını inceliyor.
Yunanistan Ulusal İnsan Hakları Komisyonu Başkanı Maria Gavouneli, BBC’nin bulgularının “son derece önemli” bir insan hakları ihlali manasına gelebileceğini söyledi.
Komisyon, 2020’den bu yana Evros bölgesinde 100’den fazla zorla geri gönderme olayını kayıt altına aldı.
Bu hadiselerin bir kısmında Yunan olmayan üçüncü ülke vatandaşlarının da yer aldığı belirtiliyor. En son misal bir olayın Ekim 2025’te yaşandığı tabir ediliyor.
Başbakan Kiryakos Miçotakis, Mart ayında BBC ile yaptığı kısa görüşmede paralı asker kullanıldığına dair argümanlardan habersiz olduğunu söyledi.
Miçotakis, Yunanistan’ın sonlarını koruduğunu ve Avrupa önderlerinin “geçmişteki hataları” tekrarlamayarak büyük bir göç akınına müsaade vermeme konusunda kararlı olduğunu vurguladı.
Frontex ise hak ihlallerine göz yumduğu argümanlarını reddederek, sonların hukuka uygun biçimde yönetilmesine yardımcı olduğunu ve sıkıntı durumda olan ülkelere de takviye sağladığını belirtti.
‘Nefes alamıyorduk’
BBC, Meriç Irmağı’nı geçerek Türkiye’ye zorla geri gönderildiklerini söyleyen iki Suriyeli göçmenle konuştu.
Gerçek ismini gizlediğimiz Amal, Yunanistan’da iltica müracaatında bulunduklarını gösteren evrakları ve görüntüleri BBC ile paylaştı.
Amal, ailesinin 2025’te Evros’un kuzeyindeki Orestiada kentinde yürürken polis tarafından gözaltına alındığını söyledi.
Ailesinin, telefonlarını ve kimliklerini teslim etmelerini isteyen iki maskeli bireye teslim edildiğini ve camı olmayan beyaz bir minibüsle hududa götürüldüğünü anlattı.
Nehir kıyısındaki aramanın ise çok daha makûs olduğunu söyledi:
“Kızımın altındaki bez vardı, onu çıkardılar. Endişeden çığlık atıyordu.”
Amal, sayıları yaklaşık yediye çıkan maskeli bireylerin kendilerini ve yaklaşık 20 kişiyi sopalarla birarada tutarak yürüttüğünü söyledi.
“Yürürken genç bir adam vardı. Onu o kadar dövdüler ki bayıldı.”
Kızlarının yaşadıklarından ötürü şok içinde olduğunu ve endişeden ağladıklarını anlattı.
Türkiye’de görüştüğümüz Amal’ın küçük kızının hâlâ travma belirtileri gösterdiği gözlendi.
Bir başka Suriyeli göçmen Ahmed ise Evros’ta yakalandıktan sonra Yunan polisi tarafından bayılana kadar dövüldüğünü anlattı.
Ertesi gün onlarca göçmenle birlikte bir kamyona bindirildiğini belirten Ahmad, “Kalabalık ve koku yüzünden beşerler boğuluyordu. Nefes alamıyorduk” dedi.
Ahmad, göçmenlerin Meriç Irmağı’nın kıyısına götürülüp kümeler halinde dizildiğini ve akabinde beş ya da altı paralı askere teslim edildiğini anlattı.
Maskeli bireylerin erkekleri soyup aradığını, paralarını saklamaya çalışanları sopalarla dövdüğünü söyledi.
Göçmenlerin şişme botlara bindirilip ırmağın ortasına kadar götürüldüğünü belirten Ahmed, maskeli şahısların Türk hudut muhafızlarının ateş açmasından korktukları için daha ileri gitmediğini söyledi.
“Botlardan atlamayanları itiyorlardı. Su insanları sürükleyebilirdi. Hiç umurlarında değildi.”
Amal ve Ahmad, Yunanistan’a ulaşmak için tehlikeli ve yasadışı yollar kullandıklarını kabul ediyor. Lakin Ahmad, bunun bir tercih değil mecburilik olduğunu söylüyor:
“Suriye’de yavaş yavaş ölüyordum. Beşerler sebepsiz yere meskenlerini terk etmez. Azap, baskı ve adaletsizlikten kaçıyorlar.”
‘Yasadışı kayıkçılar’
Yunan polisinin paralı asker kullandığına dair tezler, BBC’nin elde ettiği 2024 tarihli bir disiplin soruşturmasında da yer aldı.
Yolsuzluk suçlamasıyla yargılanmayı bekleyen (ki kendileri bu suçlamaları reddediyor) beş hudut görevlisinden kimileri, “kayıkçılar” olarak isimlendirdikleri bu bireylerin kullanıldığını açıkça kabul etti.
Bir vazifeli, 2020’de Covid ve Türkiye ile yaşanan tansiyon nedeniyle polislerin geri itme operasyonlarını direkt yapmasının riskli hale geldiğini, bu yüzden kendisinden “kayıkçı” bulmasının istendiğini söyledi.
Evros’un kuzeyinden olan bu vazifeli, bu sistemin bölgenin güneyinde zati kullanıldığının amirleri tarafından kendisine söylendiğini aktardı.
İfadelerde görevlilerin, geri itme planlarını haberleşme uygulaması Viber üzerinden “X kişi özel takım operasyonuna” üzere kodlu iletilerle paylaştıkları belirtildi.
Ayrıca bu “yasadışı göçmen kayıkçıların” bayanlara tecavüz ettiği ve paralarını aldığına dair bilgilerin üst makamlara iletildiği de tabir edildi.
BBC ayrıyeten, 2023’te geri itme öncesinde Farsça konuşan maskeli bir kişi tarafından tecavüze uğradığını argüman eden Afgan bir bayan ismine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne müracaat yapan bir avukatla da görüştü.
‘Zorlandım’
Evros bölgesindeki paralı askerlerin istekli mü yoksa zorla mı işe alındığı konusunda farklı argümanlar bulunuyor.
Paris’te görüştüğümüz Faslı Marwan (gerçek ismi değil), 2020’de bu işi kabul etmek zorunda kaldığını ve kendisini bir esir üzere hissettiğini söyledi.
Evros’a girişte yakalanan göçmenlerle dolu bir hücreden alındığını anlatan Marwan, bir Yunan polisinin kendisine, “İyi birine benziyorsun ve biraz İngilizce biliyorsun. Benimle çalışmak ister misin?” dediğini aktardı.
Marwan, aksi halde dövülmekten korktuğu için “evet demek zorunda hissettiğini” söyledi.
Marwan sonrasında kendisini, Suriyelilere karşı kin beslediğini ve onları dövmekten hoşlandığını söylediğini tez ettiği bir Afganın liderliğinde buldu.
Diğer paralı askerlerle birlikte eski bir hapishane hücresinde yaşadığını anlattı.
Yaklaşık 10 hafta boyunca sonda çalıştığını belirten Marwan, vazifelerinin insanları Türkiye’ye geri taşımak, botları denetim etmek ve delik olup olmadığını incelemek ile geride kalan eşyaları yakarak “kanıtları yok etmek” olduğunu anlattı.
Kendisini işe alan polis memurunun nizamlı olarak gelip telefon ve euro cinsinden paraları topladığını, Arap ve Türk paraların paralı askerlerde kalmasına müsaade verildiğini söyledi.
Marwan’ın argümanına nazaran, bu kişi paralı askerleri fuhuş yapmaya götürmek için bile teklifte bulunmuş.
Soufli etrafında misyon yaptığını düşündüğünü belirten Marwan, “Afganların Soufli dediğini sık sık duydum” dedi.
Marwan, göçmenlere yapılan muamelenin kendisini “tamamen yıktığını” söyledi. Birçok kişinin Evros’a geldikten sonra susuz, aç ve ayakları çürümüş halde olduğunu söz etti.
Kimseyi dövmediğini söyleyen Marwan, lakin hem polis hem de paralı askerler tarafından sık sık şiddet uygulandığını gördüğünü belirtti.
Kendisinin bu sistemde yer almasına ait sorulara ise “Çok üzgünüm… Tehdit altındaydım” karşılığını verdi.
BBC’ye gösterilen bir fotoğraf da Evros bölgesinde paralı askerlerin varlığına işaret ediyor. Fotoğrafta, sivil kıyafetli maskeli şahısların bir minibüs içinde olduğu görülüyor. Bu fotoğraf, bize göçmenlere berbat muamele edildiğini gösteren görüntüyü gönderen kaçakçı tarafından paylaşıldı.
Fotoğraftaki herkesin paralı asker olduğu kesin olarak doğrulanamasa da kıyafetleri dikkat çekiyor. Yüz tanıma teknolojisi, sağdaki kişinin “Mike” olarak bilinen Suriyeli bir adamla yüzde 90 oranda eşleştiğini gösteriyor.
Birçok kaynak, Mike’ın eski bir paralı asker lideri olduğunu söyledi. Beş kişi BBC’ye onun kimliğini doğruladı ve ismi polis evraklarında de geçiyor.
BBC’nin bağlantıya geçtiği Mike, sorularımıza kendisi direkt karşılık vermedi.
Ancak avukatından gelen mektupta fotoğrafının yayımlanmaması ve “kanıtlanmamış” argümanların paylaşılmaması konusunda ikaz yapıldı.
Haberde yer alan birtakım isimler güvenlik nedeniyle değiştirilmiştir.
BBC Verify’dan Paul Brown ve BBC News Arapça’dan Serene Muhammed bu habere araştırmalarıyla katkı sundu.
Bu haberle ilgili paylaşmak istediğiniz bir bilgi varsa, Jessica Parker yahut Kostas Kallergis ile [[email protected]] adresi üzerinden büsbütün zımnilik içinde irtibata geçebilirsiniz.
