Parlamentolar Ortası Birliğin (PAB) 152. Genel Kurulu marjında Barış ve Milletlerarası Güvenlik Daimi Komitesi Oturumu yapıldı.
İstanbul’da düzenlenen toplantıya Hollanda Temsilciler Meclisi Üyesi Fatimazhra Belhirch, Ürdün Temsilciler Meclisi Üyesi Avni el-Zu’bi, Cezayir Temsilciler Meclisi Lider Yardımcısı Benjamin Okezie Kalu ile çok sayıda ülkeden parlamento başkanı, başkan yardımcısı ve parlamenter katıldı.
Oturumda Belhirch, el-Zu’bi ve Kalu tarafından sunulan, parlamentoların çatışma sonrası sağlam idare sistemlerinin oluşturulması ile adil ve kalıcı barışın yine tesis edilmesinde üstlendiği role ait taslak karar gözden geçirildi.
Ürdün Temsilciler Meclisi Üyesi el-Zu’bi, yaptığı konuşmada, taslak kararın Birleşmiş Milletler (BM) referanslarına dayandığını, sürdürülebilir ve kalıcı barışı amaçladığını söyledi.
Parlamentolara politik taahhütleri düzeneklere dönüştürebilmek, takip ve izleme düzenekleriyle sürekliliğini sağlayabilmek konusunda kıymetli vazifeler düştüğüne dikkati çeken el-Zu’bi, çatışma sonrası toparlanmalarda ulusal kurumların öncülük etmesi, ülke dışından da ulusal kurumların desteklenmesi ve demokratik meşruiyetin sağlanması gerektiğini vurguladı.
El-Zu’bi, çatışma sonrası periyoda ait siyasetlerin kapsayıcı yaklaşımla ele alınması gerektiğini vurgulayarak, sürecin güçlü kurumların inşası, ekonomik tekrar yapılanma, toplumsal adaletin sağlanması ve diyalog düzeneklerinin geliştirilmesi üzere birbirini tamamlayan ögeler üzerine kurulması gerektiğini tabir etti.
Barış süreçlerinin sürdürülebilirliği için ulusal mevzuatın güçlendirilmesi, parlamentolar bünyesinde kalıcı izleme düzeneklerinin oluşturulması ve taraflar ortasındaki ilerlemenin nizamlı takip edilmesi gerektiğini belirten el-Zu’bi, bilhassa bayanlar olmak üzere toplumun tüm bölümlerinin sürece etkin iştirakinin ehemmiyetine dikkati çekti.
El-Zu’bi, ayrıyeten çatışmaları tedbire, arabuluculuk, diplomasi ve barış faaliyetlerinin sadece genel sözlerle sonlu kalmaması gerektiğini vurguladı.
Taslak kararın kapsayıcılık, hesap verebilirlik ve finansman üzere bahislerde parlamentolara yol haritası sunduğunu kaydeden el-Zu’bi, “Parlamentolar, çatışma sonrasında yalnızca şahit durumunda değildir, tıpkı vakitte şiddeti önlemenin ve barış inşasının ortaklarıdır.” dedi.
“Hukuki çerçeve belirlenmezse ülkeler, tekrar şiddet döngüsüne kapılabilir”
Cezayir Temsilciler Meclisi Lider Yardımcısı Kalu da ateşkesin sıklıkla savaşın sona ermesiyle karıştırıldığına dikkati çekerek, çatışma sonrası ateşkes mutabakatlarının yapılarının kırılgan olduğunu ve bu nedenle yapılandırılmış uğraşa ve çerçeveye gereksinim duyduğunu söyledi.
Kalu, bu çerçeveler belirlenmediği takdirde ülkelerin yine şiddet döngüsüne kapılma tehlikesinin bulunduğuna işaret etti.
Kırılgan muahedeleri bağlayıcı mevzuatlara dönüştürmenin parlamentolar ve meclisler yoluyla mümkün olduğuna dikkati çeken Kalu, bağlayıcı mevzuatların ortaya konulmasının sürekliliği ve kamu itimadını sağladığını belirtti.
Kalu, bu türel metinler sayesinde idare düzeneklerinin da daha az riskle karşı karşıya kaldıklarını söz etti.
Herkesi kapsayan diyaloğun tesis edilebilmesinin çok değerli olduğunu vurgulayan Kalu, bilhassa çatışma kaynaklı travma geçiren şahısların iyileştirilebilmeleri için sıhhat alanına yatırım yapılması gerektiğini lisana getirdi.
Kalu, parlamentoların ulusal bütünleşmedeki rolüne işaret ederek, “Özellikle tarihî yaraların iyileşebilmesi için parlamentoların çalışması çok kıymetli. Böylece toplumsal bütünleşme sağlanacaktır. Bu, bizim sorumluluğumuz.” dedi.
Küresel istikrarın tesisinde memleketler arası işbirliğinin kıymetine atıfta bulunan Kalu, kelamlarını şöyle tamamladı:
“Önümüzdeki doküman aslında yalnızca bir taslak karar değil uzun vadeli dünya barışını tesis edebileceğimiz kıymetli bir araç. Çoklukla ateşkes sonrasında memleketler arası kuruluşların çöktüğünü görmekteyiz. Bilhassa bunun önüne geçebilmek için uzlaşı olmadan yapılacak diyaloğun yaraları derinleştireceğini biliyoruz. Bilhassa toplumsal kapsayıcılık olmadan ateşkesin tekrar çatışmalara yol açabileceğini biliyoruz. Ondan ötürü tüm bu açık ve gedikleri ele almaya çalışan bir taslak münasebetle karşı karşıyayız.”
Taslak karara ait değerlendirmeler
Japonya Temsilciler Meclisi Üyesi Kenji Wakamiya, Orta Doğu, Rusya-Ukrayna ve Afrika’da devam eden krizlerin barışın önünde kıymetli mahzurlar oluşturduğuna dikkati çekerek, bu nedenle taslak kararın çok değerli olduğunu belirtti.
Kenji, çatışma sonrası bölgelerde bilhassa barışın tekrar tesisi için hem ulusal paydaşların hem de memleketler arası toplumun değerli sorumluluklarının bulunduğunu vurguladı.
Japonya’nın İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra barış için gerçekleştirdiği çalışmaları hatırlatan Kenji, ülkesinin arabuluculuk faaliyetlerine önemli katkılar sağlayabileceğini söyledi.
Kuzey Makedonya Millet Meclisi Üyesi Oliver Spasovski de kalıcı barışın tesisi için sağlam kurumlara, yasal çerçeveye ve hesap verebilirliğe muhtaçlık duyulduğunu belirterek, “Benim ülkem Kuzey Makedonya, bu gerçekliği yalnızca teoride değil pratikte de yaşamış bir ülke. 2001’de Kuzey Makedonya silahlı çatışmalar yaşamış ve multi-etnik dokusu tehdit edilmiş bir ülke. Ondan ötürü parlamentolarımızın diyaloğu seçmesi, siyasi tırmanmaların önüne geçmesi gerekiyor. Bilhassa memleketler arası toplumun bu süreçte takviyesi çok değerli.” dedi.
Spasovski, Makedonya’nın tasarının geçmesinden yana olduğunu belirterek, “Deneyimimiz şunu gösteriyor, parlamentolar rollerini düzgün bir biçimde söz ettikleri vakit barış inşa süreçlerine önemli katkı sağlayabilir ve parçalanmış toplumlarda tekrar itimat inşa edebilirler.” sözünü kullandı.
Slovenya’dan Millet Meclisi Üyesi Zoran Mojskerc, ülkesinin barışın tesisi için yürütülen çalışmalara nizamlı ve istekli katkılar sunduğunu lisana getirerek, “Tüm üye ülkelerde diyaloğun tesis edilebilmesi tüm çok kıymetlidir zira tüm ülkeler sürece dahil olur ve birlikte çalışırsa lakin ve lakin o vakit adil ve sürdürülebilir bir barış tesis edilebilir.” dedi.
Fransa’dan Millet Meclisi Üyesi Sophie Mette, taslak kararda toplumdaki en kırılgan kümelerden bayanlar, azınlıklar ve engellilere yeteri kadar yer verilmediğine dikkati çekerek, yalnızca gençlerin değil tüm çocukların süreçlere dahil edilmesi gerektiğine ait değişiklik istediklerini söyledi.
